2026 жылы «1С-те бөліп көрсету» операцияның мазмұнына сәйкес мәліметтерді қажетті құжаттар, шоттар, талдамалар немесе есепке алу объектілері бойынша бөлу және көрсету дегенді білдіреді. Нәтижені бастапқы құжаттар мен есепке алу тіркелімдері бойынша тексеру қажет: салықтық тексеру кезінде салық төлеуші бастапқы есепке алу құжаттарының деректерін, бухгалтерлік есеп тіркелімдерін және салық салу объектілері туралы мәліметтерді қоса алғанда, бағдарлама деректеріне қол жеткізуді қамтамасыз етуге міндетті (ҚР СК 161-бабы).
1С-те «бөліп көрсету» нені білдіреді
«Бөліп көрсету» сөзі бағдарламадағы операцияның бірмәнді атауы емес. Бухгалтерлік жұмыста бұлай бірнеше түрлі әрекет аталуы мүмкін: соманы есепке алу объектілері арасында бөлу, талдаманы көрсету, бастапқы құжаттарды есепте көрсету, деректерді сәйкестендіру немесе деректемелерді түзету. Сондықтан алдымен қандай нәтиже күтілетінін және операцияның қай құжаттың негізінде орындалатынын анықтау қажет.
Мысалы, «үзінді көшірмені бөліп көрсету» өтініші бухгалтерге түсімдер мен есептен шығаруларды контрагенттермен, шарттармен және есеп айырысу құжаттарымен сәйкестендіру қажет екенін білдіруі мүмкін. «Шығыстарды бөліп көрсету» өтініші шоттар мен талдамалық бөліністерді таңдауды көздеуі мүмкін. Егер бұл сөз тіркесі деректер алмасу немесе жүктеу кезінде айтылса, ақпараттық база объектілерін сәйкестендіру туралы сөз болуы ықтимал. Нақты әрекет «бөліп көрсету» сөзінің өзімен емес, операцияның түрімен және есепте пайда болуы тиіс деректермен айқындалады.
Құжатты өзгертпес бұрын мыналарды анықтаған жөн:
- қандай құжатты немесе деректер жиынтығын өңдеу қажет;
- қандай шаруашылық операция көрсетіледі;
- мәліметтерді қандай объектілер бойынша бөлу қажет;
- қандай деректемелер толтырылуы тиіс;
- құжатты жазу ғана қажет пе, әлде оны өткізу де керек пе;
- жұмыс қандай конфигурацияда және ақпараттық базада орындалады.
Бұл мәліметтерсіз бірдей тұжырым әртүрлі әрекеттерге және есепке алудың әртүрлі нәтижесіне әкелуі мүмкін. Қорытындыны құжаттың қате туралы хабарламасыз жазылғанымен немесе өткізілгенімен ғана емес, бастапқы құжатпен салыстыру қажет.
Егер 1С бөлінген тұрақты шама туралы хабарласа
Бөлінген тұрақты шаманың мәні ретінде бөлінбеген объектіге сілтеме пайдаланылғаны туралы хабарлама ақпараттық базаның құрылымына және деректерін сәйкестендіруге қатысты. Мұндай хабарламаның мәтініне ғана қарап, қандай бухгалтерлік құжатты «бөліп көрсету» қажет екенін анықтау мүмкін емес: алдымен хабарламада аталған тұрақты шама мен объектіні, сондай-ақ қате туындаған операцияны анықтау қажет.
Хабарламаның толық мәтінін қысқартусыз тексеріңіз. Хабарлама параметрлерінің орнына берілген белгілерде тұрақты шама мен объектінің нақты атаулары болуы тиіс. Олар қандай сілтеме тексеруге себеп болғанын және бастапқы деректерді ақпараттық базаның қай жерінен іздеу керектігін түсінуге мүмкіндік береді.
Одан кейін байланысты объектінің толтырылуын және операцияның, алмасудың немесе жүктеудің параметрлерін тексеру қажет. Бос деректемелерге, жойылған не сәйкес келмейтін элементтерге сілтемелерге, анықтамалықтардағы телнұсқаларға және басқа ақпараттық базадан көшірілген объектілерге ерекше назар аударған жөн. Себеп туралы қорытындыны нақты базаның іс жүзіндегі деректері бойынша жасау керек, өйткені бірдей хабарлама мәтіні әртүрлі бастапқы операциялар кезінде пайда болуы мүмкін.
Хабарлама жоғалсын деген мақсатпен объектіні кез келген мәнмен алмастыруға болмайды. Алдымен мәтінде нақты қай тұрақты шама мен объект көрсетілгенін, тиісті сілтеменің қайда пайдаланылатынын және қандай мәннің құжаттармен әрі есепке алу баптауларымен расталатынын анықтау керек. Осыдан кейін деректемені немесе сәйкестендіруді түзетуге болады.
Құжатты жай ғана қайта өткізу деректеменің бастапқы мәнін немесе қате сілтемені түзетпейді. Бағдарлама түзетілген деректерді қайта өңдеуі үшін мұны себеп жойылғаннан кейін орындаудың мәні бар.
Бухгалтер қалай әрекет етуі керек
Мәнмәтінді тіркеуден бастаңыз: хабарламаның толық мәтінін, конфигурацияның атауы мен нұсқасын, ақпараттық базаны, пайдаланушыны, қате туындаған операцияның күні мен атауын сақтаңыз. Егер экранда нақты тұрақты шама мен объект көрсетілсе, оларды қысқартусыз жазып алыңыз. Бұл мәліметтер құжатты толтыру мәселесін деректерді алмасу, жүктеу немесе бөлу баптауының қатесінен ажыратуға көмектеседі.
- Жұмыс істегеннен кейін хабарлама пайда болған құжатты, анықтамалықты немесе баптауды ашыңыз.
- Операцияның мазмұнын бастапқы құжатпен салыстырып, есепке алудың күтілетін нәтижесін анықтаңыз.
- Міндетті, жақында өзгертілген және автоматты түрде толтырылған деректемелерді қарап шығыңыз.
- Сілтемелердің ақпараттық базадағы бар және сәйкес объектілерге апаратынына көз жеткізіңіз.
- Егер қате деректерді көшіру кезінде туындаса, сәйкестендіру, алмасу немесе жүктеу параметрлерін тексеріңіз.
- Түзетуден кейін сол операцияны қайталап, құжаттарды, тіркелімдерді және талдамалық бөліністерді тексеріңіз.
Түзетпес бұрын ұйымда қабылданған құралдар арқылы деректердің бастапқы күйіне қайту мүмкіндігін сақтап қойған жөн. Егер базаға 1С маманы қызмет көрсетсе, оған қатенің толық мәтінін, конфигурация нұсқасын, операцияның атауын және хабарламада аталған объектілер туралы мәліметтерді беріңіз. Мұндай сипаттама мәнмәтінсіз берілген «1С-те бөліп көрсету» өтінішіне қарағанда жағдайды қайта жаңғыртып, проблемалық сілтемені дәлірек табуға мүмкіндік береді.
Түзетуден кейін хабарлама пайда болған операцияның дәл өзін қайталау қажет. Ескертудің болмауының өзі есепке алудың дұрыстығын әлі растамайды: бухгалтер құжаттың бастапқы құжатқа сәйкес келетініне және күтілетін объектілер мен талдамалар бойынша көрсетілгеніне көз жеткізуі керек.
Салықтық тексеру кезінде салық төлеуші есепке алу құжаттамасын ұсынуға және талап бойынша бухгалтерлік және салықтық есепке алуды автоматтандыру бағдарламасының деректерін көруге қол жеткізуді қамтамасыз етуге міндетті. Қолжетімді мәліметтер құрамына бастапқы есепке алу құжаттарының деректері, бухгалтерлік есеп тіркелімдері және салық салу объектілері немесе салық салуға байланысты объектілер туралы ақпарат кіреді (ҚР СК 161-бабы). Сондықтан түзетуден кейінгі нәтижені тексеру құжаттың экрандық нысанын ғана емес, онымен байланысты есепке алу деректерін де қамтуы тиіс.
2026 жылғы жұмыста нені ескеру керек
Бөлінген тұрақты шама туралы техникалық хабарлама салықтық норманы өздігінен айқындамайды. Егер «бөліп көрсету» сөзі шаруашылық операцияны есепте көрсетуді білдірсе, салықтық нәтиже операцияның түріне, салық төлеушінің мәртебесіне, бастапқы құжаттарға және ҚР СК-нің тиісті ережелеріне қарай белгіленеді.
Бухгалтерлік есеп туралы заңнамаға сәйкес бухгалтерлік есеп жүргізбейтін және қаржылық есептілікті жасамайтын дара кәсіпкер үшін ҚР СК-нің 725-бабында кірістерді танудың жеке қағидалары белгіленген. Атап айтқанда, жұмыстарды орындаудан немесе қызметтер көрсетуден түскен кіріс жұмыстардың орындалу немесе қызметтердің көрсетілу фактісін растайтын актінің не өзге құжаттың негізінде осындай құжатқа қол қойылған кезеңде танылады (ҚР СК 725-бабы). Бұл қағида бапта көрсетілген дара кәсіпкерлер санатына ғана қолданылады.
Демек, төлемді, өткізуді, жұмыстарды немесе көрсетілетін қызметтерді бөліп көрсету кезінде кірісті тану кезеңін бағдарламаға мәлімет енгізілген күн бойынша ғана анықтауға болмайды. Операцияның мазмұнын және ҚР СК салық төлеушінің тиісті санаты үшін кірісті тануды байланыстыратын құжатты ескеру қажет.
Сондай-ақ конфигурациялар мен нұсқалар арасындағы айырмашылықтарды ескеру маңызды. 2026 жылғы өзекті желіде «Қазақстанға арналған бухгалтерияның» 3.0.74.x және «Қазақстанға арналған жалақы және персоналды басқарудың» 3.1.37.x релиздері пайдаланылады. Командалардың орналасуы, деректемелердің құрамы және объектілерді ашу тәртібі әртүрлі болуы мүмкін, сондықтан әрекеттерді орнатылған релиздің интерфейсінде орындау қажет.
Егер қате жаңартудан, алмасудан немесе жүктеуден кейін туындаса, база нұсқасы мен әрекеттер реттілігін тіркеп қойыңыз. Объектілерді салыстырмай, мәзірдегі жолды басқа конфигурациядан көшірмеңіз: операция мақсатының бірдей болуы баптаулар орналасуының бірдей екенін білдірмейді.
Жиі қойылатын сұрақтар
«1С-те бөліп көрсету» өтініші нені білдіреді? — Әдетте бұл деректерді құжаттар, шоттар, талдамалар немесе есепке алу объектілері бойынша бөлу немесе көрсету туралы өтініш. Нақты мағынасы операцияның түріне, бастапқы құжатқа және күтілетін нәтижеге қарай айқындалады.
Құжатты жай ғана қайта өткізуге бола ма? — Қайта өткізу құжатты өңдеуді қайталайды, бірақ бастапқы қате деректемені немесе қате сілтемені түзетпейді. Бөлінген тұрақты шама туралы хабарлама шыққанда, алдымен аталған тұрақты шама мен объектіні анықтап, олардың мәндерін тексеріп, содан кейін ғана операцияны қайталау қажет.
Қате тек «Қазақстанға арналған бухгалтерияға» қатысты ма? — Жоқ. Хабарлама ақпараттық база деректерінің ұйымдастырылуына байланысты және әртүрлі конфигурацияларда кездесуі мүмкін. Объектіні іздеу тәртібі мен деректемелердің құрамы нақты конфигурацияға және оның нұсқасына байланысты.
Мәзірден қандай жолды ашу керек? — Бірыңғай жол жоқ: ол конфигурацияға, нұсқаға және хабарламада көрсетілген объектіге қарай айқындалады. Алдымен объектінің толық атауын тіркеп, содан кейін пайдаланылатын базадан онымен байланысты құжатты, анықтамалықты немесе баптауды табыңыз.
Деректердің дұрыс бөлініп көрсетілгенін қалай тексеруге болады? — Соманы, күнді, контрагентті, шартты, есеп айырысу құжатын және талдаманы бастапқы құжатпен салыстырыңыз, содан кейін байланысты есепке алу деректерін тексеріңіз. Салықтық тексеру үшін бастапқы есепке алу құжаттарының, тіркелімдердің деректері және салық салу объектілері туралы мәліметтер маңызды (ҚР СК 161-бабы).
Түзету кезінде ҚР СК-нің қай бабына сілтеме жасау керек? — Техникалық хабарламаның өзі ҚР СК бабын айқындамайды. Норма шаруашылық операцияның мазмұнына қарай таңдалады. Мысалы, ҚР СК-нің 725-бабы қолданылатын дара кәсіпкерлер үшін жұмыстардан немесе көрсетілетін қызметтерден түскен кіріс растаушы құжаттың негізінде оған қол қойылған кезеңде танылады (ҚР СК 725-бабы).
Дереккөздер
- Қазақстан Республикасының Салық кодексі, 161-бап «Салықтық тексеру жүргізілген кезде салық төлеушінің (салық агентінің) құқықтары мен міндеттері».
- Қазақстан Республикасының Салық кодексі, 725-бап «Бухгалтерлік есеп жүргізуді және қаржылық есептілік жасауды жүзеге асырмайтын дара кәсіпкерлердің кірістерін салықтық есепке алуда тану ерекшеліктері».