2026 жылы сатып алынған тауарлар, жұмыстар мен көрсетілетін қызметтер бойынша ҚҚС сомасы, егер алушы ҚҚС төлеуші ретінде тіркелсе, салық көзделген құжатта көрсетілсе, ал сатып алу өткізу бойынша салық салынатын айналым мақсатында пайдаланылса немесе пайдаланылатын болса, есепке жатқызылады (ҚР СК 480-бабы). ЭШФ мәртебесі мен хабарламаны өңдеу нәтижелерін осы талаптармен салыстыру қажет: «ҚҚС көрсетілді» деген белгі ғана есепке жатқызудың дұрыстығын растамайды.
Есепте «ҚҚС көрсетілді» деген нені білдіреді
ҚҚС көрсетілгені туралы хабарламаны операцияның мәнмәтінімен бірге қарастырған жөн. Салық бастапқы құжатта, ЭШФ-да, есепке алу жүйесінде немесе соманы есепке жатқызуға арналған құжатта көрсетілуі мүмкін. Сондықтан бухгалтер үшін соманың бар-жоғын ғана емес, құжатты өңдеу нәтижесін де анықтау маңызды.
Іс жүзінде тексеру үш сұрақтан басталады:
- ҚҚС сомасы қай сатып алуға қатысты;
- тиісті электрондық шот-фактура бар ма;
- есепке жатқызуға байланысты құжат ЭШФ АЖ-да тексеруден өтті ме.
Егер сома бағдарламада көрсетілсе, бірақ жүйе сатып алу бойынша айналымның есептен шығарылмағанын хабарласа, өңдеу аяқталды деп санауға болмайды. Мұндай хабарлама құжатты талдаусыз қайтадан өткізуді ғана емес, оның деректерін тексеру қажеттігін білдіреді.
2026 жылғы 30 қаңтардағы ЭШФ мысалында жүйе сатып алу бойынша айналым сомасының 4 741,38 мөлшерінде есептен шығарылмағанын хабарлады. Бұл сома тек нақты мысалға қатысты және нормативтік шек, мөлшерлеме немесе әмбебап бақылау мәні болып табылмайды.
«ҚҚС-ты есепке жатқызу көрсетілді» деген нені білдіреді
«ҚҚС-ты есепке жатқызу көрсетілді» деген тіркес салық туралы мәліметтер тиісті есепке алу құжатына енгізілген кезде қолданылуы мүмкін. Бірақ жазбаның болуы ЭШФ АЖ хабарламаны қатесіз қабылдағанына және оның барлық көрсеткіштері ЭШФ деректерімен сәйкес келгеніне әлі де кепілдік бермейді.
Нәтижені растау үшін құжаттың мәртебесі мен жүйе хабарламаларын тексеру қажет. Егер хабарлама қабылданбаса немесе онда сатып алу бойынша айналымның есептен шығарылмаған сомасы туралы қате болса, ерекше назар аудару керек.
Бұған хабарлама жолдары мен олардың егжей-тегжейлі деректері арасындағы айырмашылықтар себеп болуы мүмкін. Тиынға дейінгі дәлдікпен көрсетілген сомаларды қоса алғанда, барлық байланысты көрсеткіштерді тексеру керек. Тіпті шағын сәйкессіздік те құжаттың сәтті өңделуіне кедергі келтіруі мүмкін.
Бухгалтерге мыналарды рет-ретімен салыстырған жөн:
- ұйымның деректемелерін;
- ЭШФ нөмірі мен күнін;
- сатып алу туралы мәліметтерді;
- хабарлама жолдарының көрсеткіштерін;
- әрбір жолдың егжей-тегжейлі деректерін;
- тиындарды қоса алғандағы қорытынды сомаларды.
Айырмашылықтар түзетілгеннен кейін құжат ЭШФ АЖ-ға тексеруге жіберіледі. Содан кейін оны есепке алу жүйесінде жазып, өткізу қажет. Командалардың нақты реті конфигурацияға, шешім нұсқасына және орнатылған жаңартуларға байланысты.
Қатені қалай табуға және құжатты қалай түзетуге болады
Егер хабарлама қабылданбаса, қате мәтінін тікелей ЭШФ АЖ-дан көруге болады. Ол үшін «ЭШФ» қойындысында «ҚҚС-ты есепке жатқызу» тармағын таңдап, қажетті құжатты табады және «Қарау» түймесін басады. Қатесі бар қойындыда проблемалы орын қызыл белгімен көрсетіледі.
Хабарламаны қарағаннан кейін бір ғана қорытынды соманы тексерумен шектелмеу керек. Қате жеке жолда немесе оның егжей-тегжейлі деректерінде болуы мүмкін. Әрекеттер реті мынадай:
- жүйе хабарламасының мәтінін тіркеу;
- дәл қабылданбаған құжаттың ашылғанына көз жеткізу;
- байланысты ЭШФ нөмірі мен күнін салыстыру;
- хабарламаның әрбір жолын тексеру;
- жолдарды егжей-тегжейлі деректермен тиынға дейін салыстыру;
- анықталған айырмашылықты түзету;
- құжатты ЭШФ АЖ-ға тексеруге қайта жіберу;
- сәтті тексеруден кейін құжатты жазу және өткізу.
Егер өрістер мен сомалар сәйкес келсе, бірақ қате сақталса, есепке алу жүйесі жаңартуларының өзектілігін тексеру қажет. «Қазақстанға арналған бухгалтерия» үшін 3.0.74.x шығарылымдар желісі, «Қазақстанға арналған жалақы және персоналды басқару» үшін 3.1.37.x шығарылымдар желісі өзекті. Жаңартуды орнатпас бұрын ұйымда қолданылатын резервтік көшірме жасау және өзгерістерді тестілеудің әдеттегі тәртібін сақтау маңызды.
Тексеру кезінде ЭШФ-ның техникалық мәртебесін ғана емес, өзгерістер көрсетілетін салық кезеңін де ескеру қажет. ҚР СК 484-бабының 2-тармағының 1), 2), 3), 4), 5) және 7) тармақшаларында, сондай-ақ 3-тармағында көрсетілген негіздер бойынша есепке жатқызылатын ҚҚС сомасын түзету тиісті жағдай туындаған салық кезеңінде жүргізіледі. Егер алып тастау, ұлғайту немесе азайту есепке жатқызылатын ҚҚС ескерілетін кезеңде туындаса, оның мөлшері мұндай өзгеріс бірден ескеріле отырып айқындалады (ҚР СК 480-бабы).
2026 жылы ҚҚС-тың жалпы мөлшерлемесі 16% құрайды. Алайда есепке жатқызу құқығын нақты сатып алу талаптары бойынша тексеру керек: сома өткізу бойынша салық салынатын айналым мақсатында пайдаланылатын немесе пайдалануға арналған алынған тауарларға, жұмыстарға немесе көрсетілетін қызметтерге қатысты болуы тиіс (ҚР СК 480-бабы).
Жұмысты аяқтар алдындағы бақылау
Құжат түзетілгеннен кейін бұрынғы хабарламаның жоқтығын ғана емес, өңдеудің нақты нәтижесін де тексеру қажет. Мәртебе тексерудің аяқталған кезеңіне, ал хабарлама көрсеткіштері байланысты ЭШФ мен есепке алу тіркелімдерінің деректеріне сәйкес келуі тиіс.
Ішкі бақылау үшін ЭШФ нөмірін, тексеру күнін, бастапқы қатенің мәтінін және енгізілген түзетудің сипаттамасын сақтаған жөн. Бұл айырмашылық қайта пайда болған немесе жауапты қызметкерге өзгерісті түсіндіру қажет болған жағдайда жұмыс барысын қалпына келтіруге көмектеседі.
Келтірілген мысалдағы соманы басқа құжаттарға көшіруге немесе оны бақылау нормативі ретінде пайдалануға болмайды. Әрбір хабарлама өзінің ЭШФ-сы, жолдары және егжей-тегжейлі деректері бойынша тексеріледі. Егер жүйе хабарламасы екіұшты тұжырымдалса, алдымен қате қойындысын ашып, қызыл белгінің қай көрсеткішке қатысты екенін анықтау қажет.
ҚР СК 487-бабының 3-тармағында көрсетілгеннен басқа ҚҚС төлеуші есепке жатқызуға рұқсат етілген ҚҚС сомасын екі әдістің бірімен айқындайды: пропорционалды әдіспен немесе салық салынатын және салық салынбайтын айналымдар үшін пайдаланылатын немесе пайдаланылатын тауарлар, жұмыстар мен көрсетілетін қызметтер бойынша ҚҚС сомаларының бөлек есебін жүргізу арқылы. Егер төлеуші бөлек есепке алуды қолданса, бір мезгілде салық салынатын және салық салынбайтын айналымдар үшін пайдаланылатын сатып алулар бойынша ҚҚС салық салынатын айналым мен жалпы айналымның арақатынасы негізінде есепке жатқызуға рұқсат етілген сома мен есепке жатқызуға рұқсат етілмеген сома арасында бөлінеді (ҚР СК 489-бабы).
Жиі қойылатын сұрақтар
Егер ҚҚС бағдарламада көрсетілсе, бұл оның есепке жатқызылғанын білдіре ме? — Міндетті емес. Байланысты құжатты, оның мәртебесін, ЭШФ АЖ-дағы тексеру нәтижесін және салықты есепке жатқызу талаптарының орындалуын тексеру қажет (ҚР СК 480-бабы).
Сатып алу бойынша айналым сомасы есептен шығарылмағаны туралы хабарлама шықса, не істеу керек? — Хабарлама жолдарының өрістері мен егжей-тегжейлі деректерін салыстырыңыз, сомаларды тиынға дейін тексеріңіз, айырмашылықтарды түзетіп, құжатты тексеруге қайта жіберіңіз.
Хабарламаның қабылданбау себебін қайдан көруге болады? — ЭШФ АЖ-да «ЭШФ» қойындысын ашып, «ҚҚС-ты есепке жатқызу» тармағын таңдаңыз, қажетті құжатты тауып, «Қарау» түймесін басыңыз. Қате тиісті қойындыда қызыл түспен белгіленеді.
Есепке жатқызуды түзету қай кезеңде көрсетіледі? — ҚР СК 484-бабының 2-тармағының 1), 2), 3), 4), 5) және 7) тармақшаларында, сондай-ақ 3-тармағында көрсетілген негіздер бойынша түзету тиісті жағдай туындаған салық кезеңінде жүргізіледі.
Құжатты түзеткеннен кейін бірден өткізу керек пе? — Алдымен оны ЭШФ АЖ-ға тексеруге жіберу керек. Сәтті тексеруден кейін құжатты жазуға және өткізуге болады.
Мәселе есепке алу жүйесінің нұсқасына байланысты болуы мүмкін бе? — Иә. Егер өрістер мен сомаларды салыстыру қатені жоймаса, орнатылған шығарылым мен қолжетімді конфигурация жаңартуларын тексеріңіз.