2026 жылы тәуліктік төлемдердің бірыңғай мөлшері мен салық салынбайтын шегін ҚР СК-нің 317, 833, 837 және 839-баптары бойынша айқындауға болмайды: бұл нормалар қызметтік іссапарларды емес, жер қойнауын пайдаланушылардың шығыстары мен жекелеген өтпелі ережелерді реттейді (ҚР СК-нің 317, 833, 837, 839-баптары). Сондықтан тәуліктік төлемдердің мөлшерін белгілеу немесе төлемге салық салу тәртібін айқындау кезінде оларға сілтеме жасауға болмайды.
2026 жылы не өзгерді
2026 жылғы 1 қаңтардан бастап іссапар төлемдерімен жұмыс істеген кезде тиісті салық кезеңінде қолданылатын Салық кодексінің нормаларын пайдалану қажет. Бұл ретте жекелеген өтпелі ережелер бұрынғы тәртіпті тек оларда тікелей аталған құқықтық қатынастар үшін сақтайды.
- 833-бап 2026 жылғы 1 қаңтарға дейін берілген ҚҚС асып кеткен сомасын қайтару туралы өтініштер мен талаптарды қарауды реттейді және тәуліктік төлемдерге қатысы жоқ (ҚР СК-нің 833-бабы);
- 837-бап 2026 жылғы 1 қаңтарға дейін жасалған инвестициялық келісімшарттар мен келісімдердің жекелеген талаптарын сақтайды, бірақ іссапар төлемдеріне қатысты қағидаларды белгілемейді (ҚР СК-нің 837-бабы);
- 839-бап белгілі бір инвестициялық келісімшарттар шеңберінде шикізат пен материалдар импортын ҚҚС-тан босатуға қатысты және тәуліктік төлемдер туралы нормаларды қамтымайды (ҚР СК-нің 839-бабы).
317-бап та жалпы жағдайда іссапар шығыстарын негіздеуге жарамайды. Ол жер қойнауын пайдаланушының қазақстандық кадрларды оқытуға және өңірлердің әлеуметтік саласын дамытуға жұмсаған шығыстары бойынша шегерімдерін реттейді. Ондағы 270-баптың аталуы тәуліктік төлемдердің мөлшеріне емес, жер қойнауын пайдаланушы қызметкерін оқытуға, оның біліктілігін арттыруға немесе қайта даярлауға қатысты (ҚР СК-нің 317-бабы).
Сондықтан бухгалтер іссапар туралы ережеден аталған баптарға сілтемелерді, егер олар тәуліктік төлемдердің мөлшерін, салық салынбайтын шекті немесе әдеттегі іссапар шығыстарын тану тәртібін негіздеу үшін пайдаланылса, алып тастауы керек. Оларды баптардың кез келген нөмірлерімен ауыстыруға болмайды: негіздеме қолданылатын норманың мазмұнына сәйкес келуге тиіс.
Тәуліктік төлемдер кімдерге қатысты
Тәуліктік төлемдер қызметкерді қызметтік іссапарға жіберуге байланысты. Төлемді рәсімдеу және есептеу үшін әдетте бірнеше бөлімшенің келісілген жұмысы қажет:
- бухгалтерлер мен жалақы есептеушілер: олар бекітілген мөлшер мен күндер саны бойынша төлемді есептейді, құжаттарды тексереді және қолданылатын нормалар бойынша салықтық есепке алу тәртібін айқындайды;
- кадр қызметтері: олар жұмыс берушінің өкімін рәсімдеп, іссапардың орнын, мақсатын және кезеңін көрсетеді;
- басшылар: олар іссапарға жіберудің ішкі тәртібі мен өтемақы мөлшерлерін бекітеді;
- қызметкерлер: олар ақшалай қаражатты алады және сапар аяқталғаннан кейін ішкі тәртіпте көзделген құжаттарды ұсынады.
Ішкі құжаттарда жұмыс беруші белгілеген төлем мөлшері мен салық салу мақсатында қолданылатын шекті ажырату маңызды. Бұлар әртүрлі көрсеткіштер: жұмыс беруші бекіткен сома өздігінен оның салықтық режимін растамайды. Салықтық қорытынды кірістің немесе шығыстың тиісті түрін тікелей реттейтін нормаға негізделуге тиіс.
Тәуліктік төлемдерге салық қалай салынады
Тәуліктік төлемдерге салық салу тәртібін ҚР СК-нің жеке тұлғаның кірістері мен іссапар шығыстары туралы арнайы ережелері бойынша айқындау қажет. 317, 833, 837 және 839-баптарда мұндай тәртіп жоқ, сондықтан олардың негізінде бүкіл төлем ЖТС-тан босатылады немесе оның асып кеткен бөлігі автоматты түрде салық салынатын кіріс болып танылады деп тұжырымдауға болмайды (ҚР СК-нің 317, 833, 837, 839-баптары).
Есептеуде тәуліктік төлемдердің жалпы сомасын, төленетін күндер санын, бір күндік төлем мөлшерін және тиісті салықтық режим қолданылатын сома бөлігін жеке көрсету керек. Мұндай есептеу төлемді жұмыс берушінің бұйрығымен және ішкі актісімен салыстыруға мүмкіндік береді.
ЖТС бойынша қорытындыны зейнетақы жарналарына, әлеуметтік аударымдарға, міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру жарналары мен аударымдарына немесе әлеуметтік салыққа автоматты түрде қолдануға болмайды. Әрбір төлем үшін есептеу объектісін және одан алып тастауларды айқындаудың өзіндік қағидалары қолданылады.
Егер ұйым онда көзделген жер қойнауын пайдаланушыларға арналған қағидаларды қолданбаса, жұмыс берушінің корпоративтік табыс салығы бойынша шегерімін де 317-баппен негіздеуге болмайды. Бұл бап жер қойнауын пайдаланушының қазақстандық кадрларды оқытуға және өңірлердің әлеуметтік саласын дамытуға арналған, қатаң түрде аталған шығыстарын белгіленген шектерде шегеруге мүмкіндік береді (ҚР СК-нің 317-бабы).
Осылайша, салықтық шектен асатын соманы қоса алғанда, кез келген тәуліктік төлемдерді сөзсіз шегерімге жатқызу туралы тұжырым жеткіліксіз. Салықтық есепке алу үшін дәл іссапар шығыстарына қолданылатын норма, сондай-ақ шығыстың жұмыс берушінің қызметімен байланысын және оның нақты мөлшерін растайтын құжаттар қажет.
Қандай құжаттарды рәсімдеу керек
Тәуліктік төлемдерді есептеу және сапар мән-жайларын растау үшін жұмыс берушіге өзара байланысты құжаттар топтамасын рәсімдеген орынды:
- Іссапарлар туралы ішкі акт. Онда тәуліктік төлемдердің мөлшері, күндерді есептеу тәртібі, ақшалай қаражат беру және құжаттарды ұсыну қағидалары бекітіледі.
- Іссапарға жіберу туралы бұйрық немесе өкім. Құжатта қызметкер, баратын жері, сапардың мақсаты мен кезеңі көрсетіледі.
- Сапардың нақты күндері туралы құжаттар. Олардың құрамы жол жүру тәсілі мен іссапар жағдайларына байланысты; олардағы күндер бұйрықта көрсетілген мерзіммен салыстырылады.
- Қызметкердің есебі. Оған шығыстарды растау және есеп айырысуды аяқтау үшін жұмыс берушінің ішкі тәртібінде көзделген құжаттар қоса беріледі.
- Бухгалтерлік есептеу. Онда күндер саны, бір күнге бекітілген сома, қорытынды төлем және қолданылған салықтық есепке алу тәртібі көрсетіледі.
Төленетін күндер саны іссапар кезеңі туралы құжаттардан және жұмыс беруші бекіткен қағидалардан туындауға тиіс. Егер бұйрықтағы және растаушы құжаттардағы күндер сәйкес келмесе, бухгалтер төлемді құжатпен расталған кезең бойынша есептеп, сапар мерзімінің өзгеруін жұмыс берушіде қабылданған тәртіппен рәсімдеуі қажет.
Іссапарлар туралы ережеде тәуліктік төлемдерді есептеу негізі ретінде 833, 837 немесе 839-баптарға сілтемелер болмауға тиіс: бірінші бап ҚҚС асып кеткен сомасын қайтаруға, ал қалған екеуі инвестициялық келісімшарттар мен келісімдердің жекелеген талаптарын сақтауға арналған (ҚР СК-нің 833, 837, 839-баптары).
Бухгалтердің жиі жіберетін қателері
- Сәйкес келмейтін бапқа сілтеме жасау. Тәуліктік төлемдердің мөлшері немесе салықтық режимі жер қойнауын пайдалануды, ҚҚС асып кеткен сомасын қайтаруды не инвестициялық келісімшарттарды реттейтін нормамен негізделеді.
- Төлем мөлшері мен салықтық шекті шатастыру. Жұмыс беруші бекіткен сома жеке құқықтық негізсіз салықтық есептеуден толық алып тасталады.
- Ішкі тәртіптің болмауы. Құжаттардан бір күндік соманы, күндерді санау қағидаларын және қызметкермен есеп айырысу тәртібін анықтау мүмкін емес.
- Жеке есептеудің болмауы. Қорытынды сома күндер саны мен бір күндік тәуліктік төлем мөлшері нақтыланбай төленеді.
- Сапар кезеңінің дұрыс көрсетілмеуі. Есептеудегі күндер бұйрықпен және нақты сапар туралы құжаттармен сәйкес келмейді.
- Барлық төлемдерге бірдей тәсіл қолдану. ЖТС туралы қорытынды басқа міндетті төлемдердің өзіндік қағидалары талданбай, оларға автоматты түрде қолданылады.
- КТС бойынша негізсіз шегерім. Іссапар шығысы 317-баппен байланыстырылады, алайда ол жер қойнауын пайдаланушының кадрларды оқытуға және өңірлердің әлеуметтік саласын дамытуға арналған шығыстарына қатысты арнайы қағидаларды белгілейді (ҚР СК-нің 317-бабы).
Жиі қойылатын сұрақтар
ҚР СК-нің 317, 833, 837 немесе 839-баптары тәуліктік төлемдердің мөлшерін белгілей ме? — Жоқ. 317-бап жер қойнауын пайдаланушылардың жекелеген шығыстарына, 833-бап ҚҚС асып кеткен сомасын қайтару туралы өтініштер мен талаптарды қараудың өтпелі тәртібіне, ал 837 және 839-баптар инвестициялық келісімшарттар мен келісімдердің жекелеген талаптарына арналған (ҚР СК-нің 317, 833, 837, 839-баптары).
Осы баптар бойынша тәуліктік төлемдердің салық салынбайтын шегін айқындауға бола ма? — Жоқ. Оларда тәуліктік төлемдердің мөлшері және оларды қызметкердің кірісінен алып тастау шектері туралы нормалар жоқ. Бұл баптарды осындай есептеу үшін пайдалану негізсіз салықтық қорытындыға әкеледі.
Іссапар туралы бұйрықта тәуліктік төлемдердің мөлшерін көрсету жеткілікті ме? — Бұйрық жұмыс берушінің өкімін және нақты сапардың шарттарын растайды. Біркелкі есептеу үшін төлем мөлшері мен тәртібін ішкі актіде бекітіп, қорытынды соманы жеке бухгалтерлік есептеумен растаған орынды.
Тәуліктік төлемдерге ҚР СК-нің 317-бабын қолдануға бола ма? — 317-бап онда тікелей көрсетілген жер қойнауын пайдаланушының қазақстандық кадрларды оқытуға және өңірлердің әлеуметтік саласын дамытуға арналған шығыстарына қолданылады. Оның мәтінінде қызметкердің әдеттегі тәуліктік төлемдері аталмаған (ҚР СК-нің 317-бабы).
ҚР СК-нің 833-бабы іссапар төлемдеріне байланысты ма? — Жоқ. Ол 2026 жылғы 1 қаңтарға дейін берілген ҚҚС асып кеткен сомасын қайтару туралы салықтық өтініштер мен талаптарды қараудың бұрынғы тәртібі мен мерзімдерін сақтайды (ҚР СК-нің 833-бабы).
2026 жылы іссапарлар туралы ережені өзгерту керек пе? — Егер құжатта бұрынғы кодекске, сәйкес келмейтін баптарға сілтемелер немесе қолданыстағы реттеумен салыстыруға келмейтін есептеу тәртібі сақталса, оны 2026 жылы қолданылатын нормаларға сәйкестендіру керек. Тәуліктік төлемдер туралы нормалар ретінде 317, 833, 837 және 839-баптарға сілтемелерді алып тастау қажет (ҚР СК-нің 317, 833, 837, 839-баптары).
Дереккөздер
«Әділет» Қазақстан Республикасы нормативтік құқықтық актілерінің ақпараттық-құқықтық жүйесі