2026 жылы 1С-тегі кіріс операцияның мазмұнына сәйкес келетін құжатпен көрсетіледі, ал төлем бөлек тіркеледі; 1С құжаттарын таңдаудың арнайы тәртібін Салық кодексі белгілемейді. ҚР СК-нің 833-бабы 2026 жылғы 1 қаңтарға дейін берілген ҚҚС асып кетуін қайтару туралы өтініштер мен талаптарды қарауды, ал ҚР СК-нің 837–839-баптары бұрын жасалған инвестициялық келісімшарттар мен келісімдер бойынша жекелеген талаптардың сақталуын реттейді (ҚР СК-нің 833, 837, 838, 839-баптары).
1С-те қандай кірістер көрсетіледі
Бағдарламада тауарларды өткізуден, жұмыстарды орындаудан және қызметтер көрсетуден түсетін кірістер, сондай-ақ ұйымның өзге де түсімдері есепке алынуы мүмкін. Тіркеу тәсілі ақша түсу фактісі бойынша ғана емес, ең алдымен операцияның экономикалық мазмұны мен оны ресімдейтін құжаттарға қарай таңдалады.
Мысалы, сатып алушыға сату және төлем алу — өзара байланысты, бірақ әртүрлі оқиғалар. Өткізу құжаты тауардың берілуін, жұмыстың орындалуын немесе қызметтің көрсетілуін көрсетеді. Банк немесе касса құжаты төлемді тіркейді. Егер кіріс тек ақша қозғалысы бойынша есепке алынса, өткізу және контрагентпен есеп айырысу туралы деректер дұрыс көрсетілмеуі мүмкін.
Құжатты енгізер алдында бухгалтер мыналарды анықтауы керек:
- контрагент кім болып табылатынын және операция қандай шарттың негізінде жүргізілетінін;
- нақты не кіріс әкелетінін: тауар, жұмыс, қызмет немесе өзге объект;
- операция қай күнмен ресімделгенін және оны қай кезеңде көрсету керектігін;
- сома қандай валютада көрсетілгенін;
- осы операция үшін салықтық есепке алудың қандай параметрлері көзделгенін;
- операцияны қандай бастапқы құжаттар растайтынын.
Әдеттегі өткізуге жатпайтын кірістер ерекше назар аударуды талап етеді. Оларға, мысалы, банктік депозит бойынша сыйақы жатуы мүмкін. Оны есепке алу кезінде есептелген сыйақы салымның негізгі сомасының қозғалысынан бөлек көрсетіледі.
Кірісті қалай өткізуге және оны төлеммен шатастырмауға болады
Алдымен 1С-те шаруашылық операцияға сәйкес келетін құжат тіркеледі. Оның түрі пайдаланылатын конфигурацияға, базаның баптауларына және кірістің сипатына байланысты. Барлық түсімге арналған әмбебап құжат жоқ, сондықтан операция бағдарламаның батырмасы немесе бөлімінің атауына ғана емес, оның мазмұнына қарай таңдалады.
Құжатты толтырғаннан кейін ұйымды, контрагентті, шартты, күнді, соманы, валютаны және кірістер бабын тексеру қажет. Егер базада бөлімшелер, қызмет бағыттары немесе жобалар бойынша есеп жүргізілсе, тиісті талдамалық деректер де құжат өткізілгенге дейін толтырылады.
Содан кейін өткізу нәтижесін ашып, бухгалтерлік жазбаларды тексеру керек. Бухгалтер мыналарға көз жеткізуі тиіс:
- кіріс мақсатына сай көрсетілгеніне;
- сатып алушының немесе басқа контрагенттің берешегі дұрыс қалыптастырылғанына;
- төлем қайталама кіріс ретінде танылмағанына;
- операция валютасы шарттың және пайдаланылатын шоттың валютасына сәйкес келетініне;
- талдамалық деректер операцияны есептерден табуға мүмкіндік беретініне;
- құжат таңдалған есептік кезеңге енгізілгеніне.
Ақшаның түсуі банк немесе касса құжатымен бөлек өткізіледі. Егер мұндай есепке алу базаның баптауларында көзделсе, ол қажетті контрагентпен, шартпен және есеп айырысу құжатымен байланыстырылады. Бұл берешекті дұрыс жабуға, аванстарды бөлуге және бір операцияны екі рет көрсетпеуге көмектеседі.
Үлгілік құжат сәйкес келмеген және бухгалтер оның пайдаланылатын есеп түрлеріне ықпалын алдын ала бағалаған жағдайда қолмен енгізілетін операцияны қолданған орынды. Қолмен енгізілген жазба бухгалтерлік өткізбелерді қалыптастыруы, бірақ жекелеген есептер негізделген тіркелімдерді толтырмауы мүмкін. Сондықтан оны өткізгеннен кейін өткізбелер ғана емес, соманың қажетті есептерге енгізілуі де тексеріледі.
Депозит бойынша кіріс және валюталық операциялар
Депозиттік операциялар салымның негізгі сомасы мен одан түсетін кірісті бөлек есепке алуды талап етеді. 1С-тегі банк шоты үшін валюта дұрыс көрсетіледі. Ақшаны депозитке аудару қаражаттың орналастырылуын көрсетеді, ал депозит бойынша кіріс — банк есептеген сыйақы.
Депозит бойынша сыйақы банк құжаттарының негізінде бөлек операциямен есепке алынады. Егер депозит шетел валютасында ашылса, есептеуді тіркеу кезінде тиісті валюта таңдалып, валюталық есепке алу баптаулары тексеріледі. Банк көшірмесіндегі сома шоттың валютасымен, төлем мақсатымен және операцияның мазмұнымен салыстырылады.
Іс жүзіндегі реттілік мынадай:
- Тиісті валюталардағы депозиттерге арналған банк шоттарын құру немесе тексеру.
- Негізгі соманың депозиттік шотқа аударылуын көрсету.
- Депозит бойынша кірістің есептелуін салымның негізгі сомасынан бөлек тіркеу.
- Банк көшірмесі бойынша сыйақының нақты түсуін көрсету.
- Өткізбелерді, валютаны және кірістің талдамалық деректерін тексеру.
Егер қаражат теңгедегі ағымдағы шот пен валюталық депозит арасында немесе әртүрлі валютадағы шоттар арасында аударылса, құжаттарды өткізер алдында валюталық операциялардың баптаулары тексеріледі. Құжаттардың нақты реттілігі конфигурацияға және ұйым қабылдаған есепке алу тәртібіне байланысты.
Кезеңді жабу алдында кірістерді қалай тексеруге болады
Құжаттарды енгізгеннен кейін банк шоты бойынша айналымдарды ғана қарау жеткіліксіз. Тексеру операция ресімделген құжаттан бастап қалыптастырылған өткізбелерге, контрагентпен есеп айырысуларға және қорытынды есептерге дейін рет-ретімен жүргізіледі.
Алдымен өткізу құжаттары, банк көшірмелері және контрагенттермен есеп айырысу туралы мәліметтер салыстырылады. Содан кейін айналым-сальдо ведомосі талданып, сомалар контрагенттер, шарттар, бөлімшелер және кіріс баптары бойынша тарқатылады. Алшақтықтар анықталған кезде қорытынды соманы қолмен енгізілетін жазбамен түзетпес бұрын бастапқы құжат ашылып, себебі анықталады.
Қателердің жиі кездесетін себептері — құжат күнінің дұрыс көрсетілмеуі, шарттың қате таңдалуы, талдамалық деректердің толтырылмауы, төлемнің кіріс ретінде қайталап өткізілуі және сәйкес келмейтін операция түрінің таңдалуы. Валюталық кірістер үшін банк шоты мен құжаттың валютасы қосымша тексеріледі.
Жабылған кезеңді түзетпес бұрын өзгерістің бухгалтерлік және салықтық көрсеткіштерге ықпалы бағаланады. Егер кезең бойынша есептілік дайындалып немесе ұсынылып қойған болса, түзету тәсілі операцияның мән-жайлары мен қабылданған есепке алу тәртібі ескеріле отырып таңдалады. ҚР СК бабының нөмірін тек операцияның атауына қарап анықтауға болмайды: 833 және 837–839-баптар 1С-те кірістерді көрсетудің жалпы тәртібін емес, арнайы өтпелі және инвестициялық мәселелерді реттейді (ҚР СК-нің 833, 837, 838, 839-баптары).
Жиі қойылатын сұрақтар
Есеп айырысу шотына ақшаның түсуі әрдайым кіріс болып санала ма? — Жоқ. Ол берешекті төлеу, аванс, қаражатты қайтару, қарыз немесе меншікті шоттар арасындағы аударым болуы мүмкін. Операцияның түрі шартқа, төлем мақсатына және құжаттарға қарай анықталады.
Барлық кірісті бір құжатпен ресімдеуге бола ма? — Кірістің барлық түріне арналған әмбебап құжат жоқ. Құжаттың түрі болған оқиғаға: өткізуге, төлемнің түсуіне, сыйақының есептелуіне немесе басқа операцияға қарай таңдалады.
Неліктен кіріс өткізбелерде бар, бірақ қажетті есепте жоқ? — Бұған талдамалық деректердің толтырылмауы, есеп баптауларындағы іріктеу немесе есеп пайдаланатын тіркелімдер толтырылмаған қолмен енгізілетін операция себеп болуы мүмкін. Құжат қозғалысын, талдамалық деректерді және есеп параметрлерін тексеру қажет.
Негізгі соманы депозитке аудару кіріс болып санала ма? — Жоқ. Меншікті ақшаны депозиттік шотқа орналастыру есептелген банктік сыйақыдан бөлек көрсетіледі.
2026 жылы ҚР СК-нің қай бабын қолдану керек? — Бап кірістің түріне, салық режиміне және операцияның мән-жайларына қарай анықталады. 833-бап 2026 жылғы 1 қаңтарға дейін ұсынылған ҚҚС асып кетуін қайтару туралы өтініштер мен талаптарға, ал 837–839-баптар бұрын жасалған инвестициялық келісімшарттар мен келісімдердің жекелеген талаптарын сақтауға арналған; бұл нормалар 1С-те кірістерді көрсетудің жалпы тәртібін белгілемейді (ҚР СК-нің 833, 837, 838, 839-баптары).
Нормативтік негіз
ҚР СК-нің 833-бабы 2026 жылғы 1 қаңтарға дейін берілген ҚҚС асып кетуін қайтару туралы өтініштер мен талаптарды қараудың бұрынғы тәртібі мен мерзімдерін сақтайды. ҚР СК-нің 837 және 838-баптары 2026 жылғы 1 қаңтарға дейін жасалған жекелеген инвестициялық келісімшарттар мен келісімдер бойынша белгіленген талаптардың сақталуын көздейді. ҚР СК-нің 839-бабы тиісті келісімшарттың қолданылу мерзімі аяқталғанға дейін онда көзделген жағдайларда шикізат пен материалдар импортын ҚҚС-тан босатуды сақтайды (ҚР СК-нің 833, 837, 838, 839-баптары).