2026 жылы «декреттік мерзім» демалыс пен әлеуметтік төлем үшін бөлек айқындалады: бұл рәсімдер үшін бірыңғай мерзім жоқ. ҚР СК-нің 317-бабы жер қойнауын пайдаланушының жекелеген шығыстары бойынша шегерімдерді реттейді және декреттік демалыстың немесе төлемнің мерзімін белгілемейді (ҚР СК-нің 317-бабы).
Декреттік мерзім нені білдіреді
Кадр және бухгалтерлік жұмыста «декреттік» сөзі бірнеше түрлі рәсімнің тұрмыстық атауы ретінде қолданылады. Осыған байланысты қызметкер мен бухгалтер бір сөзді қолданғанымен, әртүрлі мерзімдер туралы айтуы мүмкін.
Әдетте сұрау мына мәселелердің біріне қатысты болады:
- жүктілікке және босануға байланысты демалыс қандай кезеңге беріледі;
- мұндай демалыс қай күннен бастап ресімделеді;
- қызметкер растаушы құжаттарды жұмыс берушіге қашан береді;
- әлеуметтік төлем тағайындау туралы өтініш қандай кезеңде қаралады;
- ақша алушыға қашан түседі;
- бала күтіміне байланысты демалыс кезеңі қандай;
- қызметкердің тиісті кадрлық мәртебесі қай күнге дейін сақталады.
Сондықтан алғашқы практикалық қадам — нақты қандай мерзім қажет екенін анықтау. Демалыстың ұзақтығы мен төлем мерзімі бір нәрсе емес. Жұмыс беруші рәсімнің кадрлық бөлігін ресімдейді, ал мемлекеттік әлеуметтік төлем тағайындау туралы өтініш бөлек рәсім шеңберінде қаралады. Кадрлық бұйрықтың күні қызметкерге ақшаның түсу күнін өздігінен айқындамайды.
«Декреттік мерзім қандай» деген сұраққа жауап беру үшін бухгалтерге қызметкердің өтініші, демалыстың негізі мен кезеңін растайтын құжат, жұмыстан босатылған күндер және өтініш берушінің нақты қандай төлем туралы сұрап отырғаны жөніндегі мәліметтер қажет болады. Ерекше мән-жайлар олар көрсетілген құжат болған кезде ескеріледі.
Декреттік демалыс мерзімін қалай анықтауға болады
Жүктілікке және босануға байланысты демалыс кезеңі қызметкердің құжаттары және еңбек пен әлеуметтік заңнаманың қолданылатын нормалары бойынша белгіленеді. Бухгалтер немесе кадр маманы растаушы құжаттағы күндерді онда көрсетілген кезеңді өз бетінше қысқартпай немесе ұзартпай көшіруі керек.
Жұмыс тәртібі мынадай болуы мүмкін:
- Өтінішті қабылдап, қызметкердің қандай демалысты ресімдеуді сұрап отырғанын анықтау.
- Қоса берілген құжаттағы дербес деректер мен күндерді салыстырып тексеру.
- Демалыстың күнтізбелік кезеңін жұмыс кестесімен араластырмай, жұмыста болмайтын алғашқы және соңғы күнді анықтау.
- Бұйрық дайындап, жұмыс берушінің құжат айналымы тәртібімен қызметкерді онымен таныстыру.
- Мәліметтерді жұмыс уақытын есепке алуға және жалақыны есептеуге жауапты тұлғаға беру.
- Егер жұмыс беруші тиісті мәліметтерді беруге қатысса, қызметкерге әлеуметтік төлемге жүгіну тәртібін бөлек хабарлау.
Демалыстың басталу күні жұмыс уақыты табелі, жалақыны есептеу және кадрлық құжаттар үшін маңызды. Егер құжаттар оларда көрсетілген кезеңнің басталу күнінен кейін ұсынылса, бухгалтер олардың нақты алынған күнін тіркеп, құжаттарды расталған кезеңге және жұмыс берушіде белгіленген құжат айналымына сәйкес ресімдеуі керек. Растаушы құжаттағы күндерді өз бетінше өзгертуге болмайды.
Жүктілікке және босануға байланысты демалыс пен бала күтіміне байланысты демалыс әртүрлі кадрлық кезеңдер ретінде ресімделеді. Жұмыс беруші олардың әрқайсысы үшін тиісті негізді пайдаланып, қажетті құжаттарды ресімдейді. Жүктілікке және босануға байланысты демалыстың аяқталуы қызметкердің бала күтіміне байланысты демалыс беру туралы өтінішін өздігінен алмастырмайды.
Декреттік төлемдер қашан төленеді және бухгалтер нені бақылауы керек
Егер қызметкер ақшаны алу мерзімін сұраса, алдымен төлемнің түрін және оны тағайындау туралы шешім қабылдайтын ұйымды анықтау қажет. Құжаттарды жұмыс берушіге беру күні, төлем тағайындау туралы өтінішті тіркеу күні, шешім қабылданған күн және ақшаның банктік шотқа нақты түсуі — әртүрлі оқиғалар.
Бухгалтерге мыналарды тіркеп қойған пайдалы:
- қызметкер құжаттарды жұмыс берушіге қашан берді;
- жұмыс беруші қандай мәліметтерді тексерді немесе жіберді;
- дербес деректерде сәйкессіздіктер анықталды ма;
- ұсынылған құжатты немесе жұмыс берушінің мәліметтерін түзету қажет пе;
- қызметкер төлем тағайындату үшін қайда жүгінді;
- ол қабылданған шешім туралы хабарлама алды ма.
Егер төлем күтілген күні түспесе, өтініштің мәртебесі, ұсынылған құжаттардың толықтығы, дербес деректердің сәйкестігі және банктік деректемелердің дұрыстығы рет-ретімен тексеріледі. Ақшаның нақты түсу күнін жұмыс берушінің бұйрығы шыққан күннен бастап есептелген болжамды мерзіммен емес, тек төлемді тағайындайтын немесе аударатын ұйымның ақпаратымен байланыстыруға болады.
Жұмыс беруші үшін өзінің әрекеттері мен төлемді тағайындайтын ұйымның әрекеттерін ажырату маңызды. Бухгалтер еңбек қатынастары мен есептеулер туралы жұмыс берушіге қатысты мәліметтерді растайды, бірақ мемлекеттік әлеуметтік төлем туралы шешімді уәкілетті ұйым қабылдайды.
Дауларды болдырмау үшін қызметкерге жұмыс берушінің қандай құжаттарды алғанын, қандай мәліметтерді бергенін және өтініштің кейінгі мәртебесін қай жерден қадағалауға болатынын жазбаша хабарлаған жөн. Қарау мерзімі өтініш тіркелген күні нақты төлем үшін қолданылатын қағидаларға сәйкес хабарлануы керек.
Жиі қойылатын сұрақтар
Қазақстанда 2026 жылы декреттік демалыстың қандай мерзімі қолданылады? — «Декреттік» сөзінің барлық мағынасы үшін бірыңғай мерзім жоқ. Жүктілікке және босануға байланысты демалыс кезеңі растаушы құжат бойынша анықталады, ал бала күтіміне байланысты демалыс бөлек ресімделеді. Салық кодексі бұл демалыстардың ұзақтығын анықтауға негіз болмайды.
Декреттік мерзім — демалыстың ұзақтығы ма, әлде төлемді күту кезеңі ме? — Бұл тіркес екеуін де білдіруі мүмкін. Алдымен жұмыста болмайтын кадрлық кезең, төлем тағайындау туралы өтінішті қарау мерзімі немесе ақшаның түсу күні туралы сөз болып отырғанын анықтау керек.
Демалысты тек өтініш негізінде ресімдеуге бола ма? — Жүктілікке және босануға байланысты демалыс үшін жұмыс беруші өтінішті және жұмыста болмаудың негізі мен кезеңін растайтын құжатты пайдаланады. Бала күтіміне байланысты демалыс үшін бөлек негіз ресімделеді.
Жұмыс беруші бұйрығының күні төлем күнімен сәйкес келе ме? — Бұл күндердің міндетті түрде сәйкес келуі талап етілмейді. Бұйрық қызметкердің жұмыс орнында болмауын ресімдейді, ал әлеуметтік төлемді тағайындау және аудару бөлек жүргізіледі.
Декреттік төлемдер күтілген мерзімде түспесе, не істеу керек? — Өтініштің мәртебесін, құжаттардың толықтығын, дербес деректерді және банктік деректемелерді тексеру керек. Егер жұмыс беруші қажетті мәліметтерді беріп қойған болса, өтініштің одан әрі қаралуы және ақшаның аударылуы туралы ақпарат төлемді тағайындайтын немесе төлейтін ұйымнан сұратылады.
Дереккөздер
ҚР СК-нің 317-бабы жер қойнауын пайдаланушының шығыстары бойынша салықтық шегерімдер мен демалысқа және әлеуметтік төлемге қатысты мәселелерді ажырату үшін пайдаланылды. ҚР СК-нің 833, 837 және 838-баптарының ережелері тиісінше ҚҚС асып кеткен сомасын қайтару туралы өтініштерді қараудың өтпелі тәртібіне және инвестициялық келісімшарттар мен келісімдердің талаптарын сақтауға қатысты; олар декреттік демалыстың және тиісті әлеуметтік төлемдердің мерзімдерін белгілемейді.