2026 жылы дәрілік заттар мен медициналық қызметтер бойынша ҚҚС-ты тексеру кезінде бухгалтер көзделген босатуды қолдануға арналған тізбені Қазақстан Республикасының Үкіметі белгілейтінін ескеруі қажет. ҚҚС нақты айналымға, оның жасалған күніне және салық төлеушінің мәртебесіне қолданылатын ҚР Салық кодексінің нормалары бойынша есептелуге тиіс. Дәрілердің, медициналық бұйымдар мен медициналық қызметтердің бір бөлігіне 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап 5% мөлшерлеме көзделген, ал ТМККК, МӘМС шеңберіндегі және белгілі бір ауруларды емдеуге қатысты жекелеген айналымдар ҚҚС-тан босатылады.
Кодекстегі ҚҚС бойынша қандай нормаларды тексеру керек
ҚҚС-пен жұмыс істеу бір бапты іздеумен шектелмейді. Бухгалтер мыналарды рет-ретімен анықтауы қажет:
- ұйым ҚҚС төлеушісі болып табыла ма;
- операция салық салынатын айналымға жата ма;
- босату көзделген бе;
- нақты тауарға, жұмысқа немесе қызметке қандай мөлшерлеме қолданылады;
- айналым қай салық кезеңінде көрсетіледі;
- ҚҚС-ты есепке жатқызуға негіздер бар ма;
- ҚҚС асып кетуі туындай ма және оны қайтаруды талап етуге бола ма.
Норманы анықтамалармен, ерекшеліктермен, өтпелі ережелермен және уәкілетті органдар бекіткен тізбелермен бірге оқу керек. Бұл 2026 жылы ерекше маңызды: мөлшерлемені таңдау немесе босатуды растау үшін тауардың немесе қызметтің бір ғана атауы жеткіліксіз болуы мүмкін.
Операцияны көрсетпес бұрын бухгалтер оның мазмұнын, күнін, сатушы мен сатып алушының мәртебесін, бастапқы құжаттарды және сатып алу мақсатын тіркеп алғаны жөн. Осыдан кейін мәміленің мән-жайларын кодекс ережелерімен салыстыруға болады. Мұндай тәртіп арнайы норманың орнына жалпы норманы қолдану тәуекелін азайтады.
2026 жылдан бастап медицина саласындағы ҚҚС
Медицина саласы үшін әртүрлі режимдер көзделген. Медициналық қызметке лицензиясы бар денсаулық сақтау субъектісінің дәрілік заттарды өткізуі және медициналық қызметтер көрсетуі мынадай жағдайларда ҚҚС-тан босатылады:
- тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлемі шеңберінде;
- міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру шеңберінде;
- орфандық және әлеуметтік мәні бар ауруларды емдеу үшін.
Сондай-ақ ТМККК және МӘМС шеңберінде, сондай-ақ орфандық және әлеуметтік мәні бар ауруларды емдеу үшін дәрілік заттарды импорттауға босату көзделген. Осы босату қолданылатын дәрілік заттар мен медициналық қызметтердің тізбесін Қазақстан Республикасының Үкіметі белгілейді. Сондықтан бухгалтерге жеткізудің мақсатын ғана тексеру жеткіліксіз: тауардың, қызметтің және құжаттардың тиісті тізбенің талаптарына сай келетініне көз жеткізу қажет.
2026 жылғы 1 қаңтардан бастап ҚҚС-тан босатуға жатпайтын дәрілік заттарды, медициналық бұйымдарды, олардың жиынтықтаушыларын және техникалық көмекші, яғни компенсаторлық құралдарды өткізу кезінде 5% ҚҚС мөлшерлемесі қолданылады. Осы мөлшерлеме лицензиясы бар денсаулық сақтау субъектісінің медициналық қызметтері ҚҚС-тан босатылмаған жағдайда да көзделген. Аталған операциялар үшін 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап 10% мөлшерлеме көзделген.
Іс жүзінде бұл медициналық ұйымның алдымен босату мүмкіндігін тексеріп, содан кейін ғана арнайы мөлшерлемені таңдауы қажет екенін білдіреді. Лицензияның болуы өздігінен кез келген медициналық қызметтің автоматты түрде салықтан босатылатынын білдірмейді.
«ҚҚС кодексі 468-бап» деген сұрау нені білдіреді
Норма мәтінінсіз және кодекс редакциясы көрсетілмеген бап нөмірі операцияның салықтық салдарын сенімді түрде анықтауға мүмкіндік бермейді. «ҚҚС кодексі 468-бап» деп іздеген кезде бухгалтер айналым жасалған күні қолданыста болған Салық кодексінің ресми редакциясын ашып, баптың өзін ғана емес, онымен байланысты ережелерді де тексеруі керек.
Нөмірі сәйкес келеді деп қана кодекстің бұрынғы редакциясындағы баптың мазмұнын 2026 жылғы операцияларға қолдануға болмайды. Нөмірлеу, тұжырымдар және өзара сілтемелер өзгеруі мүмкін. Егер бапта тізбеге, қағидаларға немесе өзге нормаға сілтеме болса, оларды да қолданыстағы редакциясында тексеру қажет.
Жұмыс қорытындысы үшін құжат редакциясының күнін сақтап, норманың талаптарын: реттеу объектісін, салық төлеушілер аясын, ерекшеліктерді және қажетті растаушы құжаттарды жазып алған пайдалы. Егер кемінде бір талап расталмаса, мөлшерлемені немесе босатуды тек баптың атауына сүйеніп қолдану тәуекелді.
ҚҚС асып кетуін қайтару
ҚҚС асып кетуін қайтару белгіленген қағидалар бойынша ресімделеді және қайтару туралы талап көрсетілген декларациямен байланысты. Құжаттарда салық кезеңі, мәлімделген сома, салықтық тексерумен расталған сома, бұрын қайтарылған сомалар және қайтарылмаған асып кетудің қалдығы ескеріледі.
Қайтару жөніндегі қорытынды нысанында Салық кодексінің 129-бабына сәйкес ҚҚС асып кетуінің 1/20 үлесі негізінде қайтарылуға жататын сома бөлек көрсетіледі. Бұдан басқа, қағидаларда Салық кодексінің 473-бабының 6-тармағында көзделген жағдайда қайта өңдеу өнімдерін сатып алушыға қатысты сұрау салуларға алынған жауаптар бойынша соманы бөлек көрсету көзделген.
Талапты бермес бұрын бухгалтер декларация көрсеткіштерін, салық кезеңдерін және мәлімделген соманы растайтын құжаттарды салыстырып тексеруі қажет. Қағидаларда баптың аталуы әлі де автоматты түрде қайтару құқығы бар екенін білдірмейді: қорытынды сома талаптардың сақталуына және көзделген рәсімдердің нәтижелеріне байланысты.
Жиі қойылатын сұрақтар
Кодекстен ҚҚС бойынша қағидаларды қайдан іздеу керек? — Өзара байланысты нормалардың бүкіл блогын: салық салынатын айналымды, босатуларды, мөлшерлемелерді, есепке жатқызуды, есепті кезеңді және қайтаруды тексеру қажет. Нақты мәміле бойынша қорытынды жасау үшін табылған бір бап әдетте жеткіліксіз.
2026 жылы медициналық қызметтер үшін қандай ҚҚС мөлшерлемесі қолданылады? — Лицензиясы бар денсаулық сақтау субъектісінің босатылмаған медициналық қызметтері үшін 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап 5% мөлшерлеме көзделген. Босатылған қызметтерді кодекстің талаптары мен қолданылатын тізбелер бойынша ажырату қажет.
Барлық дәрілерге 5% мөлшерлеме бойынша ҚҚС салына ма? — Жоқ. Дәрілік заттармен жасалатын кейбір операциялар, атап айтқанда ТМККК, МӘМС, орфандық және әлеуметтік мәні бар ауруларға қатысты талаптар сақталған кезде ҚҚС-тан босатылады.
468-бапты тек оның нөмірі бойынша қолдануға бола ма? — Жоқ. Баптың мәтінін операция жасалған күні қолданыста болған редакциясында, оның сілтемелік нормалары мен өтпелі ережелерін тексеру қажет.
ҚҚС асып кетуін қайтару үшін декларацияны тапсыру жеткілікті ме? — Жоқ. Декларацияда талап көрсетіледі, бірақ қайтарылатын сома белгіленген қағидалар, растау және көзделген тексеру рәсімдерінің нәтижелері ескеріле отырып айқындалады.