2026 жылы 1С-ті жаңарту алдында бухгалтер дерекқор мен платформаның нұсқасын, резервтік көшірмені, типтік емес пысықтауларды, деректер алмасуды, есептілікті және шығарылым әсер ететін есепке алу баптауларын тексеруі керек. Қорларды бағалаудың өзге әдісіне көшу (ҚР СК 248-бабы), 2026 жылғы 1 қаңтарға дейін берілген ҚҚС асып кеткен сомасын қайтару туралы өтініштер мен талаптар (ҚР СК 833-бабы), сондай-ақ осы күнге дейін жасалған инвестициялық келісімшарттар мен келісімдердің сақталатын талаптары (ҚР СК 837, 838-баптары) ерекше назар аударуды қажет етеді.
1С-тің жаңа шығарылымында не өзгеруі мүмкін
1С-ті жаңарту бағдарламаның сыртқы көрінісіне ғана әсер етпеуі мүмкін. Бухгалтер үшін есепке алу тетіктеріндегі: құжаттардағы, анықтамалықтардағы, бухгалтерлік жазбалардағы, регламенттелген есептердегі, сыртқы жүйелермен деректер алмасудағы және бақылау тексерулеріндегі өзгерістер маңыздырақ.
Әдетте жаңа шығарылымды зерделеген кезде өзгерістердің мынадай топтарына назар аудару қажет:
- Қазақстан заңнамасының өзекті талаптарын қолдауға;
- қолданбалы шешімнің жаңа мүмкіндіктеріне;
- анықталған қателердің түзетілуіне;
- тұрақтылық пен өнімділіктің артуына;
- құжаттар мен есептердің нысандарының өзгеруіне;
- конфигурациялар мен сыртқы сервистер арасындағы деректер алмасудың пысықталуына;
- рөлдердің, қол жеткізу құқықтарының және пайдаланушы баптауларының өзгеруіне.
Жаңа шығарылымның болуы аталған өзгерістердің барлығы дәл соның құрамында бар екенін білдірмейді. Пысықтаулар құрамын нақты конфигурацияға, мысалы, бухгалтерлік, еңбекақы немесе сауда конфигурациясына арналған нұсқаның ресми сипаттамасынан тексеру қажет.
Платформаны жаңарту мен конфигурацияны жаңартуды ажырата білу маңызды. Платформа жүйенің техникалық жұмысын қамтамасыз етеді, ал конфигурация есепке алудың қолданбалы логикасын қамтиды. Конфигурацияның жаңа шығарылымын орнату үшін платформаның үйлесімді нұсқасы қажет болуы мүмкін. Бұл талапты жұмыстар басталғанға дейін тексеру керек.
Жаңарту кімдерге қатысты
1С-те есеп жүргізетін ұйымдар мен жеке кәсіпкерлер жаңа нұсқаларды қадағалап отыруы керек. Іс жүзінде жауапкершілік саласы бухгалтер, әкімші және қызмет көрсетуші маман арасында бөлінеді.
Бухгалтер қажетті нысандардың, операциялар мен тексерулердің пайда болған-болмағанын бағалайды, сондай-ақ тестілік деректердегі нәтижені бақылайды. Техникалық маман үйлесімділікті тексереді, резервтік көшірме жасайды, шығарылымды орнатады және ықтимал техникалық қателерді жояды. Басшы немесе есепке алу процесінің иесі, әсіресе дерекқорды бірнеше бөлімше пайдаланса, жұмыстарды жүргізу уақытын келіседі.
Типтік емес дерекқорлар ерекше назар аударуды қажет етеді. Егер конфигурацияға бағдарламалық пысықтаулар енгізілсе, стандартты жаңарту өзгертілген объектілерге әсер етуі мүмкін. Орнату алдында қандай пысықтаулар пайдаланылатынын, оларды кім сүйемелдегенін және жаңа шығарылымға бейімдеу қажет пе екенін анықтау керек.
Интеграцияларды да бөлек тексеру қажет: бухгалтерлік жүйе мен еңбекақы, сауда немесе бөлшек сауда жүйесі арасындағы деректер алмасуды, банк операцияларының жүктелуін, электрондық құжаттардың, кассалық жабдықтың және басқа да қосылған шешімдердің жұмысын. Негізгі конфигурация қатесіз іске қосылса да, жаңартудан кейін деректер алмасуды тексеру қажет.
Жаңа шығарылымды орнату алдында не істеу керек
Жұмыс дерекқорын дайындықсыз жаңарту тәуекелді. Қауіпсіз тәртіп орнатудан емес, өзгерістерді зерделеу мен қалпына келтіру нүктесін жасаудан басталады.
Жаңарту алдында мыналар ұсынылады:
- Конфигурацияның нақты атауын және орнатылған нұсқасының нөмірін анықтау.
- Жаңа шығарылымның қай нұсқаға арналғанын және қандай аралық жаңартулар қажет болуы мүмкін екенін тексеру.
- Өзгерістер сипаттамасын оқып, компанияның есепке алуына әсер ететін функцияларды бөліп көрсету.
- Шығарылым талаптарын платформаның орнатылған нұсқасымен салыстыру.
- Типтік емес пысықтаулар мен қосылған кеңейтімдердің бар-жоғын тексеру.
- Ақпараттық дерекқордың резервтік көшірмесін жасап, оны қалпына келтіруге болатынына көз жеткізу.
- Мүмкіндігінше алдымен дерекқор көшірмесінде жаңарту жүргізу.
- Бағдарламаның қолжетімсіз болатын уақытын пайдаланушылармен келісу.
Резервтік көшірмені жұмыс дерекқорынан бөлек сақтау керек. Бұлттық архив жабдық істен шыққан, бағдарламалық қателер және басқа да күтпеген жағдайлар кезінде деректерді жоғалтудан қорғаудың қосымша құралы ретінде қолданылуы мүмкін. Алайда архивтің болуы бақылау мақсатындағы қалпына келтіруді жоққа шығармайды: көшірме шынымен оқылатын жағдайда ғана пайдалы.
Егер дерекқор сыртқы провайдерде орналастырылса немесе оған маман қызмет көрсетсе, көшірмені кім жасайтынын, жаңартуды кім орындайтынын және нәтижені кім тексеретінін алдын ала анықтаңыз. Бұл міндеттерді жұмыстар басталғанға дейін бөліп алған дұрыс.
Жаңартудан кейін 1С-ті қалай тексеруге болады
Орнатқаннан кейін бағдарламаның ашылатынына көз жеткізу жеткіліксіз. Бухгалтер компанияда нақты қолданылатын операциялар бойынша қысқаша қабылдау тексеруін жүргізуі керек.
Алдымен пайдаланушылардың жүйеге кіруін және қажетті бөлімдердің қолжетімділігін тексеріңіз. Содан кейін негізгі анықтамалықтарды, ағымдағы кезең құжаттарын және стандартты есептерді ашыңыз. Құжаттардың күтілгендей өткізілетініне, ал бұрын енгізілген мәліметтердің дұрыс көрсетілетініне көз жеткізіңіз.
Практикалық бақылау тізімі мыналарды қамтуы мүмкін:
- дерекқорды әртүрлі жұмыс рөлдерімен ашуды;
- типтік құжаттың көшірмесін жасауды және өткізуді;
- айналым-сальдо ведомосын қалыптастыруды;
- егер осы дерекқорда жүргізілсе, еңбекақы операцияларын тексеруді;
- қолданылатын регламенттелген есептерді қалыптастыруды;
- деректер алмасу мен қосылған жабдықты тестілеуді;
- қателер туралы хабарламалар мен ескертулерді қарауды;
- орнатуға дейінгі және одан кейінгі негізгі көрсеткіштерді салыстыруды.
Заңнамалық тетіктерді тексерген кезде операция кезеңін, есепке алу баптауларын және өтпелі ережелердің талаптарын салыстырыңыз. Мысалы, 2026 жылғы 1 қаңтарға дейін берілген ҚҚС асып кеткен сомасын қайтару туралы салықтық өтініштер мен талаптар 2017 жылғы 25 желтоқсандағы Салық кодексінде көзделген тәртіппен және мерзімдерде қаралады (ҚР СК 833-бабы).
Егер ұйым 2026 жылғы 1 қаңтарға дейін жасалған келісімшарт бойынша инвестициялық басым жобаны іске асырса, баптауларды тексеру кезінде осындай келісімшарт талаптарының оның қолданылу мерзімі аяқталғанға дейін бапта көзделген бөлігінде сақталатынын ескеру қажет. 2018 жылғы 1 қаңтарға дейін жасалған келісімшарттар үшін салық заңнамасының тұрақтылығына кепілдік, ал 2018 жылғы 1 қаңтардан бастап 2026 жылғы 1 қаңтарға дейін жасалған келісімшарттар үшін келісімшартта көзделген салықтық преференциялар мен салық заңнамасының тұрақтылығына кепілдік сақталады. Қазақстан Республикасының Үкіметімен 2026 жылғы 1 қаңтарға дейін жасалған инвестициялық міндеттемелер туралы келісімдер бойынша салық заңнамасының тұрақтылығына кепілдік сақталады (ҚР СК 837-бабы).
Уәкілетті мемлекеттік органмен 2026 жылғы 1 қаңтарға дейін жасалған инвестициялар туралы келісім бойынша оның қолданылу мерзімі аяқталғанға дейін келісімде көзделген салық салу талаптары мен салық заңнамасының тұрақтылығына кепілдік сақталады (ҚР СК 838-бабы). Сондықтан мұндай дерекқорды жаңартқаннан кейін қолданылатын баптауларды нақты келісімнің талаптарымен салыстыру қажет.
Егер ұйым жаңартумен бір мезгілде бухгалтерлік есепте қорларды бағалаудың өзге әдісіне көшсе, көшу салдарынан туындаған оң айырма кіріс деп танылады (ҚР СК 248-бабы). Бухгалтер мұндай көшудің және алынған нәтиженің көрсетілуін бөлек бақылауы керек.
Қате анықталған жағдайда әрекеттер ретін, хабарлама мәтінін, платформа мен конфигурация нұсқасын тіркеп қойған жөн. Мұндай жазба маманға мәселені қайта жаңғыртуға және шығарылым қатесін пысықтаудың немесе қате баптаудың салдарынан ажыратуға көмектеседі.
Жиі қойылатын сұрақтар
Әрбір жаңа шығарылымды шыққаннан кейін бірден орнату керек пе? — Шешім өзгерістердің құрамына, дерекқордың жай-күйіне және компанияның міндеттеріне байланысты. Алдымен нұсқа сипаттамасын зерделеңіз, заңнамалық пысықтауларды қолдану күнін бағалаңыз және жаңартуды көшірмеде тексеріңіз.
1С-ті өз бетінше жаңартуға бола ма? — Алдын ала резервтік көшірме жасалып, үйлесімділік тексерілсе, типтік дерекқорды дайындықтан өткен пайдаланушы жаңарта алады. Типтік емес дерекқор үшін енгізілген пысықтаулармен таныс маманды тартқан дұрыс.
Қайсысын жаңарту маңыздырақ: платформаны ма, әлде конфигурацияны ма? — Бұлар әртүрлі құрамдастар. Қажетті реттілік конфигурацияның нақты шығарылымының платформа нұсқасымен үйлесімділігіне қарай айқындалады.
Неліктен жаңартудан кейін есептерді тексеру керек? — Жаңа шығарылым алгоритмдерді, нысандарды, тексерулерді немесе толтыру тәртібін өзгертуі мүмкін. Бақылау есептілікті жіберуге немесе кезеңді жабуға дейін сәйкессіздіктерді анықтауға көмектеседі.
Жаңартудан кейін қате пайда болса, не істеу керек? — Құжаттарды жаппай өткізуді тоқтатыңыз, қате мәтіні мен платформа және конфигурация нұсқалары туралы мәліметтерді сақтап, оларды қызмет көрсетуші маманға беріңіз. Қажет болған жағдайда жұмыс күйі алдын ала тексерілген резервтік көшірмеден қалпына келтіріледі.
Дереккөздер
- Қазақстан Республикасының Салық кодексі, 248-бап — қорларды бағалаудың өзге әдісіне көшкен кездегі оң айырма.
- Қазақстан Республикасының Салық кодексі, 833-бап — 2026 жылғы 1 қаңтарға дейін берілген ҚҚС асып кеткен сомасын қайтару туралы өтініштер мен талаптарды қарау.
- Қазақстан Республикасының Салық кодексі, 837-бап — 2026 жылғы 1 қаңтарға дейін жасалған инвестициялық келісімшарттар мен инвестициялық міндеттемелер туралы келісімдердің талаптарын сақтау.
- Қазақстан Республикасының Салық кодексі, 838-бап — 2026 жылғы 1 қаңтарға дейін жасалған инвестициялар туралы келісімдердің талаптарын сақтау.