2026 жылы өзін-өзі жұмыспен қамтыған адам интернет-платформа арқылы жұмыс істеген кезде оператор ЖТС пен әлеуметтік төлемдерді ұстап қалады, ал ұсталған ЖТС-ты есепті айдан кейінгі айдың 15-күнінен кешіктірмей бюджетке аударады; ҚР СК 721-бабының өзі осы төлемдердің барлығы үшін бірыңғай 1% мөлшерлемені белгілемейді (ҚР СК 721-бабы).
«Өзін-өзі жұмыспен қамтығандар үшін 1%» нені білдіреді
«Өзін-өзі жұмыспен қамтығандар үшін 1%» деген тұжырым ЖТС пен барлық әлеуметтік төлемдерді алмастыратын бір әмбебап төлемді білдірмейді. Интернет-платформаны пайдалана отырып жүзеге асырылатын қызмет үшін Салық кодексі жеке табыс салығы мен әлеуметтік төлемдерді ажыратады: платформа операторы оларды салық агенті ретінде ұстап қалады және аударады (ҚР СК 721-бабы).
ҚР СК 721-бабы әлеуметтік төлемдердің мөлшерін айқындамайды және оларды 1% мөлшерлеме бойынша бір төлемге біріктірмейді. Оператор әлеуметтік төлемдердің сомаларын ҚР Әлеуметтік кодексіне және «Міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру туралы» ҚР Заңына сәйкес ұстап қалады (ҚР СК 721-бабы).
Сондықтан есептеу кезінде режимнің тұрмыстық атауына ғана сүйеніп, жекелеген міндеттемелерді «1%» деген бір жолмен алмастыруға болмайды. Бухгалтер мыналарды ажыратуы қажет:
- интернет-платформа операторы ұстап қалатын жеке табыс салығын;
- оператор тиісті заңнама қағидалары бойынша ұстап қалатын әлеуметтік төлемдерді;
- ұсталған ЖТС-ты аудару мерзімін;
- ұсталған әлеуметтік төлемдерді төлеу мерзімдерін.
ЖТС үшін 721-бап нақты аудару мерзімін белгілейді — есепті айдан кейінгі айдың 15-күнінен кешіктірмей. Әлеуметтік төлемдерді оператор ҚР Әлеуметтік кодексінде және міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру туралы заңнамада көзделген мерзімдерде төлейді (ҚР СК 721-бабы).
Қағиданы кім қолдана алады
721-баптың ерекшеліктері интернет-платформаны пайдалана отырып, рұқсат етілген қызмет түрлерінің тізбесі бойынша қызмет жүргізетін өзін-өзі жұмыспен қамтыған адамға қолданылады. Демек, бұл тәртіпті қолдану үшін екі талап бір мезгілде орындалуы тиіс: қызмет рұқсат етілген түрлерге жатады және есеп айырысу тиісті интернет-платформа шеңберінде жүргізіледі (ҚР СК 721-бабы).
Осы мақсаттар үшін интернет-платформа деп оператордың, тапсырыс берушінің және платформада тіркелген орындаушының өзара іс-қимылын қамтамасыз ететін электрондық алаң танылады. Тапсырыс беруші платформада тіркелген және қызмет көрсетуге немесе жұмыстарды орындауға тапсырыс орналастыратын жеке немесе заңды тұлға болуы мүмкін (ҚР СК 721-бабы).
Есептеу алдында бухгалтерге немесе жеке тұлғаның өзіне мыналарды анықтау маңызды:
- орындаушының интернет-платформада тіркелгенін;
- оның осы платформаны пайдалана отырып қызмет көрсететінін немесе жұмыстарды орындайтынын;
- қызметтің рұқсат етілген түрлер тізбесіне енгізілгенін;
- алаң иесінің Салық кодексіндегі анықтамаға сәйкес интернет-платформа операторы ретінде әрекет ететінін;
- оператордың есепті кезең үшін кірістің, ЖТС пен әлеуметтік төлемдердің қандай сомаларын көрсеткенін.
Интернет-платформа операторы орындаушы мен тапсырыс берушінің өзара іс-қимылы үшін техникалық, ұйымдастырушылық, ақпараттық және өзге де мүмкіндіктер беретін дара кәсіпкер немесе заңды тұлға болуы мүмкін. Осындай платформа арқылы жұмыс істейтін өзін-өзі жұмыспен қамтығандар үшін оператор салық агенті болып танылады және төлемдерді ұстап қалу мен аудару жөніндегі міндеттерді орындайды (ҚР СК 721-бабы).
721-бап интернет-платформаны пайдалана отырып жүзеге асырылатын қызметті ғана реттейді. Оның операторды салық агенті деп тану туралы ережелерін жеке тұлғаның платформадан тыс алған түсімдеріне автоматты түрде қолдануға болмайды.
Кірістен төлемдерді қалай есептеу керек
Есептеу шартты пайыздарды қосудан емес, оператордың өзін-өзі жұмыспен қамтыған адамның кірісі және ұсталған сомалар туралы деректерінен басталады. Оператор салық агенті ретінде өзін-өзі жұмыспен қамтығандарға арналған арнаулы салық режимін қолданатын және интернет-платформа арқылы қызметін жүзеге асыратын жеке тұлғалар үшін ЖТС пен әлеуметтік төлемдерді ұстап қалады (ҚР СК 721-бабы).
Іс жүзіндегі алгоритм мынадай болуы мүмкін:
- Есепті кезеңде интернет-платформа арқылы жүргізілген қызметтен түскен кірісті бөліп көрсету.
- Қызметтің рұқсат етілген түрлер тізбесіне кіретінін растау.
- Есептелген және ұсталған ЖТС туралы оператордың мәліметтерін алу.
- Ұсталған әлеуметтік төлемдер туралы мәліметтерді бөлек алу.
- Кіріс пен ұсталымдарды өзін-өзі жұмыспен қамтыған адамға іс жүзінде аударылған төлемдермен салыстырып тексеру.
- Ұсталған ЖТС-тың оператор тарапынан есепті айдан кейінгі айдың 15-күнінен кешіктірілмей аударылғанын тексеру.
- Әлеуметтік төлемдерді төлеу мерзімдерін Салық кодексінде белгіленген ЖТС аудару мерзімінен бөлек ескеру.
ҚР СК 721-бабында барлық ұсталымдарды бірыңғай 1% мөлшерлеме бойынша есептеуге негіз жоқ. Ол оператордың салық агенті ретіндегі мәртебесін, оның ЖТС пен әлеуметтік төлемдерді ұстап қалу міндетін, сондай-ақ ұсталған ЖТС-ты аудару мерзімін белгілейді (ҚР СК 721-бабы).
Егер кірістің бір бөлігі платформа арқылы, ал екінші бөлігі тікелей тапсырыс берушілерден алынса, оператордың мәліметтері платформа арқылы жүргізілген операцияларды қамтиды. Операторға оның жүйесінде көрсетілмеген кірістер бойынша ұсталымдарды жатқызбау үшін мұндай түсімдерді ажырату қажет.
Төлем алдында нені тексеру керек
Соманы өз бетінше аудармас бұрын оператордың кіріс пен ұсталымдар туралы есебін, тізілімін немесе өзге де мәліметтерін салыстырып тексеру қажет. Платформа операторы салық агенті ретінде әрекет ететіндіктен, өзін-өзі жұмыспен қамтыған адамның оператор ұстап қойған соманы қайта аударуы төлемнің қайталануына әкелуі мүмкін.
Есеп айырысу құжаттарында ЖТС пен әлеуметтік төлемдерді бөлек көрсету қажет. Бірнеше ұсталым бір кірістен есептелсе де, 721-бап ЖТС пен әлеуметтік төлемдерді әртүрлі міндеттемелер ретінде қарастырады және әлеуметтік төлемдер бойынша арнайы заңнамаға сілтейді (ҚР СК 721-бабы).
Есепті айға ерекше назар аудару керек. Ұсталған ЖТС келесі айдың 15-күнінен кешіктірілмей аударылады. Мысалы, есепті ай үшін ұсталған сома бойынша, егер мерзімді ауыстырудың қолданылатын қағидаларында өзгеше тәртіп белгіленбесе, тікелей келесі айдың 15-күні бақылау күні болып табылады (ҚР СК 721-бабы).
Әлеуметтік төлемдер үшін ЖТС аудару мерзімін барлық ұсталымдардың ортақ мерзімі ретінде қолдануға болмайды. Салық кодексінде ұсталған әлеуметтік төлемдерді салық агенті ҚР Әлеуметтік кодексінде және «Міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру туралы» ҚР Заңында көзделген мерзімдерде төлейтіні тікелей көрсетілген (ҚР СК 721-бабы).
Сондай-ақ әрбір төлемнің мақсатын және кірістің нақты орындаушыға тиесілігін тексеру қажет. Бұл платформа мәліметтерін нақты есеп айырысумен салыстыруға және оператордың салық агенті ретінде қандай сомаларды ұстап қалғанын дұрыс анықтауға мүмкіндік береді.
Жиі қойылатын сұрақтар
Өзін-өзі жұмыспен қамтыған адам бүкіл кірістен тек 1% төлей ме? — ҚР СК 721-бабы 1% мөлшерлеме бойынша бірыңғай төлемді белгілемейді. Интернет-платформа арқылы жұмыс істеген кезде оператор бөлек есепке алынатын ЖТС пен әлеуметтік төлемдерді ұстап қалады (ҚР СК 721-бабы).
Интернет-платформа арқылы жұмыс істеген кезде төлемдерді кім аударады? — Интернет-платформа операторы салық агенті болып танылады және платформа арқылы жұмыс істейтін өзін-өзі жұмыспен қамтыған адам үшін ЖТС пен әлеуметтік төлемдерді ұстап қалады және аударады (ҚР СК 721-бабы).
Оператор ұсталған ЖТС-ты қашан аударады? — Есепті айдан кейінгі айдың 15-күнінен кешіктірмей (ҚР СК 721-бабы).
Әлеуметтік төлемдер де сол мерзімде аударыла ма? — Олар үшін 721-бап «15-күнге дейін» қағидасы бойынша мерзім белгілемейді. Оператор ұсталған әлеуметтік төлемдерді ҚР Әлеуметтік кодексінде және міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру туралы заңнамада көзделген мерзімдерде төлейді (ҚР СК 721-бабы).
Қағида өзін-өзі жұмыспен қамтыған адамның кез келген кірісіне қолданыла ма? — 721-бап интернет-платформаны пайдалана отырып жүзеге асырылатын, рұқсат етілген қызмет түрлерінің тізбесі бойынша қызметке қолданылады. Платформадан тыс алынған кірістер оператор жұмысының осы арнайы тәртібімен қамтылмайды (ҚР СК 721-бабы).
Оператор ұстап қалған сомаларды өз бетінше қайта аудару қажет пе? — Алдымен оператордың мәліметтерін салыстырып тексеру қажет. ҚР СК 721-бабына жататын операциялар бойынша ұстап қалу және аудару міндеті салық агенті ретіндегі операторға жүктелген.