2026 жылы қызметкерге төленетін сомадан ұстап қалу 1С жүйесінде сомасы немесе есептеу тәртібі мен қолданылу кезеңі көрсетіле отырып, құжатпен расталған негіз бойынша көрсетіледі. ҚР СК 356-бабы мұндай ұстап қалу қағидаларын белгілемейді: ол төлем көзінен ұсталған корпоративтік табыс салығы бойынша есеп-қисапты ұсыну мерзімін — тиісті тоқсаннан кейінгі екінші айдың 15-күнінен кешіктірмей ұсынуды реттейді (ҚР СК 356-бабы).
1С жүйесінде қандай ұстап қалулар көрсетіледі
Ұстап қалу — есептелген сомалар мен міндетті төлемдер есептелгеннен кейін қызметкерге төленетін соманы азайтатын сома. Бухгалтердің ұстап қалуды есептелген соманы түзетумен, салықтарды немесе жарналарды түзетумен шатастырмауы маңызды: бұлар әртүрлі операциялар, негіздер және есепте көрсету тәсілдері.
Іс жүзінде 1С жүйесінде, мысалы, мыналар қажет болуы мүмкін:
- алимент туралы атқарушылық құжат бойынша ұстап қалулар;
- жеке сот орындаушысының құжаттары бойынша ұстап қалулар;
- қызметкермен есеп айырысу кезінде анықталған артық төлемді өтеу;
- тиісті құжаттармен расталған басқа да ұстап қалулар.
Деректерді енгізбес бұрын соманың шынымен қызметкерге төленетін сомадан ұсталуға тиіс екенін анықтау қажет. Егер бухгалтер қате есептелген әлеуметтік аударымдарды анықтаса, бір ғана ұстап қалу операциясы жеткіліксіз: алдымен бастапқы есептеуді тексеріп, есеп-қисаптағы деректерді түзету қажет. Осыдан кейін қызметкер берешегінің сомасы бөлек анықталып, тиісті құжаттық негіз болған кезде оны өтеу рәсімделеді.
Құжаттардың нақты жиынтығы мен операциялардың атаулары 1С конфигурациясына, нұсқасына және баптауларына байланысты. Сондықтан бухгалтер операцияны тек ұқсас атауы бойынша таңдамай, қызметкерлермен есеп айырысуды есепке алу бөліміне және пайдаланылатын базадағы қолжетімді құжаттардың мақсатына сүйенуі керек.
Жалақыдан ұстап қалуды қалай рәсімдеу керек
Алдымен негіз болатын құжатты алып, тексеріңіз. Одан қызметкер, ұстап қалу негізі, есептеу тәртібі, қолданылу кезеңі және ақшаны алушы анық көрінуі керек. Атқарушылық ұстап қалу үшін параметрлер келіп түскен атқарушылық құжаттан немесе қаулыдан көшіріледі. Артық төлемді қайтару үшін қате, берешек сомасы және оны өтеу тәртібі құжатпен тіркеледі.
Одан әрі жұмыс тәртібін былай құруға болады:
- Қызметкерлермен есеп айырысу бөлімінен қызметкерді тауып, оның кадрлық деректерін тексеріңіз.
- Ұстап қалу түрін анықтаңыз. Таңдалған түрге соманың жалақыны есептеу кезінде және есеп айырысу құжаттарында көрсетілуі байланысты.
- Негіз болатын құжатты, басталу күнін және құжатта көзделсе, ұстап қалудың аяқталу күнін көрсетіңіз.
- Есептеу тәсілін белгілеңіз: тіркелген соманы, атқарушылық құжаттың параметрлері бойынша есептеуді немесе негізде көзделген өзге нұсқаны.
- Егер ұсталған сома үшінші тұлғаға аударылса, алушыны және төлем деректемелерін тексеріңіз.
- Тиісті айдың жалақысын есептеп, ұстап қалудың қажетті кезеңге енгізілгеніне көз жеткізіңіз.
- Құжатты өткізіп, қызметкердің есеп айырысу парағын қалыптастырыңыз.
Егер базада ұстап қалудың стандартты түрі болмаса, бірден теріс мәні бар еркін есептеуді жасамау керек. Мұндай ауыстыру есептеу базаларын, бухгалтерлік есепте көрсетуді немесе есептілік деректерін өзгертуі мүмкін. Алдымен қолжетімді құжаттардың мақсатын және пайдаланылатын конфигурацияның баптауларын тексеріңіз.
Әлеуметтік аударымдардың артық төлемі және ЖСО шығыстары
Әлеуметтік аударымдар бойынша артық төлем анықталған кезде алдымен әрбір қызметкер бойынша соманы жеке анықтаңыз. Содан кейін қате кезеңдегі есептеу құжаттарын тауып, бастапқы және дұрыс деректерді салыстырыңыз да, есеп-қисапқа түзету енгізіңіз. Түзетуден кейін қызметкермен өзара есеп айырысудың жай-күйін және оған төленетін соманы азайтуға құжаттық негіздің бар-жоғын тексеріңіз.
Егер берешекті өтеу құжатпен рәсімделсе, қызметкерді, соманы және қолданылу кезеңін көрсете отырып, ұстап қалу құжатын жасаңыз. Өткізбес бұрын нәтижені есепке алу тіркелімдерімен салыстырыңыз: әлеуметтік аударымдарды түзету және қызметкерге төленетін сомадан ұстап қалу есеп айырысудың әртүрлі кезеңдерін көрсетеді, сондықтан бір сома қайта есепке алынбауы керек.
Жеке сот орындаушысының қаулысымен жұмыс істеген кезде, егер мұндай бөлу құжатта көзделсе, мақсаты әртүрлі және алушылары бөлек сомаларды жеке енгізіңіз. Мысалы, негізгі өндіріп алу сомасы мен орындау шығыстары бөлек көрсетілуі мүмкін. Бухгалтер әр соманың есептелуін және кейіннен тиісті деректемелер бойынша аударылуын тексере алатындай етіп, оларды 1С жүйесінде көрсету қажет.
Барлық қаулыға бір үлгіні қолданбаңыз. Өндіріп алу түрін, есептеу тәртібін, ұстап қалу кезеңін, алушыны және төлем деректемелерін нақты атқарушылық құжаттан көшіріңіз. Егер онда ұстап қалу мөлшерінің шектеуі немесе өндіріп алу кезектілігі көрсетілсе, есептеуді баптау кезінде бұл параметрлер де ескеріледі.
Жалақы төленгенге дейін нені тексеру керек
Айдың есебін жүргізгеннен кейін есеп айырысу парағын және есептелген әрі ұсталған сомалардың жиынтығын қалыптастырыңыз. Төленетін сома есептелген мөлшерге азаюға, ал ұстап қалу тиісті қызметкер мен кезеңге қатысты болуға тиіс.
Мыналарды тексеріңіз:
- негіз болатын құжаттың және оның деректемелерінің болуын;
- ұстап қалудың басталу және аяқталу күнін;
- соманы немесе есептеу алгоритмін;
- бір құжаттың қайталап енгізілмеуін;
- алушы мен банк деректемелерінің дұрыстығын;
- ұсталған және аударылған сомалардың сәйкестігін;
- түзетулердің есепке алу тіркелімдерінде көрсетілуін;
- операцияның есеп айырысу парағында түсінікті көрсетілуін.
Өткен кезеңдерді қайта есептеу кезінде ерекше назар қажет. Ескі құжатты өзгерту жабылған айға, есептілік деректеріне және өзара есеп айырысуға әсер етуі мүмкін. Түзетпес бұрын салдарын база көшірмесінде бағалаңыз немесе нақты 1С конфигурациясында көзделген штаттық түзету тетігін пайдаланыңыз.
Егер бағдарлама соманы ұстамаса, құжаттың қолданылу кезеңі мен өткізілу күйін, таңдалған есептеу тәсілін және жалақыны есептеу реттілігін тексеріңіз. Егер сома екі рет ұсталса, қайталанған құжаттарды, ұстап қалудың қайта тағайындалуын немесе өткен кезеңнен көшірілген қалдықты табыңыз. Ведомостағы нәтижені алшақтықтың себебі жойылғаннан кейін түзетіңіз.
Жиі қойылатын сұрақтар
Артық төлем анықталғаннан кейін оны бірден ұстап қалуға бола ма? — Алдымен әрбір қызметкер бойынша артық төлем мөлшерін анықтап, бастапқы есеп-қисапты түзетіңіз және берешекті өтеу негізін рәсімдеңіз. 1С жүйесінде тіркелген қатенің өзі қызметкерге төленетін соманы азайтуға негіз болатын құжат болып саналмайды.
1С жүйесінде ұстап қалу құжатын қайдан іздеу керек? — Жалақыны және қызметкерлермен есеп айырысуды есепке алу бөлімінен. Нақты жолы мен команданың атауы конфигурацияға, редакцияға және база баптауларына байланысты.
Ұстап қалуды теріс есептеу түрінде рәсімдеуге бола ма? — Операцияның мақсатын талдамай, ұстап қалуды теріс есептеумен алмастыруға болмайды. Мұндай ауыстыру есептеу базаларын, бухгалтерлік есепте көрсетуді және есептілік деректерін өзгертуі мүмкін.
ЖСО қаулысы бойынша ұстап қалуды қалай жүргізуге болады? — Құжатты негіз ретінде тіркеп, онда көзделген параметрлерді көшіріңіз және мақсаты әртүрлі сомаларды, қолданылу мерзімдері мен алушылардың деректемелерін бөлек тексеріңіз. Есептеу мен аудару келіп түскен құжаттың мазмұнына сәйкес болуға тиіс.
Ұстап қалу есеп айырысу парағында көрсетілмесе, не істеу керек? — Қолданылу күндерін, құжаттың өткізілуін, таңдалған қызметкерді және есептеу тәсілін тексеріп, содан кейін қажетті кезең үшін жалақыны қайта есептеңіз. Егер ұстап қалу әлі де көрсетілмесе, оның түрінің баптауларын және есептеу құжаттарының реттілігін тексеріңіз.
Дереккөздер
Қазақстан Республикасының Салық кодексі: 356-бап.