2026 жылы 1С-тегі кезең көрсетілетін операциялардың күндері мен есептің шекаралары бойынша таңдалады, содан кейін іріктеу параметрлері мен құжаттардың өткізілуі тексеріледі, ал бақылау салыстырып тексеруінен кейін есептің аяқталған учаскесіне өзгеріс енгізу шектеледі. Салық көрсеткіштері үшін салықтық есепке алу салық салу объектілері туралы мәліметтерді жүйелеуге, төлемдерді есептеуге және салық есептілігін жасауға арналғанын, ал жалпы қағида бойынша бухгалтерлік есеп деректеріне негізделетінін ескеру маңызды (ҚР СК 202-бабы).
1С-тегі кезең нені білдіреді
Күнделікті жұмыста «кезең» сөзі бірнеше түрлі баптауды білдіруі мүмкін. Есепте бұл — бағдарлама деректерді іріктейтін бастапқы және соңғы күндер. Құжатта операцияны көрсету, әдетте, онда көрсетілген күнге байланысты, ал өңдеу реттілігі өткізу уақытын да ескеруі мүмкін. Регламенттік операцияларды орындау кезінде жұмыс кезеңі пайдаланылатын конфигурацияның баптауларында көзделген ай, тоқсан немесе өзге аралық болуы мүмкін.
Есеп кезеңі, құжат күні және деректерді өзгертуге тыйым салу әртүрлі міндеттерді орындайды. Есеп кезеңі іріктеу шекараларын айқындайды, құжат күні операцияның тиісті аралыққа жатқызылуына әсер етеді, ал кезеңді жабу кейіннен редакциялауды шектейді. Сондықтан «кезең дұрыс емес» деген бірдей тіркес әртүрлі мәселелерді білдіруі мүмкін:
- құжат қате күнмен енгізілген;
- есепте қате аралық белгіленген;
- есеп басқа ұйым немесе бөлімше бойынша жасалған;
- құжат жазылған, бірақ өткізілмеген;
- деректер қосымша іріктеумен шектелген;
- қажетті күнді редакциялауға кезеңді жабу баптауымен тыйым салынған;
- операция күні бойынша таңдалған аралыққа жатады, бірақ қажетті есепке алу тіркелімінде көрсетілмеген.
Алдымен алшақтықтың нақты қай жерде туындағанын анықтаңыз: бастапқы құжатта, есепке алу қозғалыстарында, айналым-сальдолық ведомосте, салық есебінде немесе регламенттік операцияда. Мұндай тәртіп құжаттың күнін өзгертпей тұрып алшақтықтың себебін табуға көмектеседі. Салықтық есепке алуда есепке алу құжаттамасына, атап айтқанда, бухгалтерлік құжаттама, бастапқы есепке алу құжаттары, шот-фактуралар, салық тіркелімдері, салық нысандары және салықтық есепке алу саясаты жатады (ҚР СК 202-бабы).
Кезеңді қалай дұрыс белгілеу және тексеру керек
Есепті қалыптастыру кезінде кезеңнің басталу және аяқталу өрістерін тексеріңіз. Интерфейске қарай кезеңді дайын пәрмен арқылы таңдауға немесе қолмен көрсетуге болады. Пәрмендердің атаулары мен баптаулардың орналасуы конфигурацияға, релизге және интерфейс нұсқасына байланысты, сондықтан пайдаланылатын базадағы нақты есептің параметрлерін басшылыққа алу керек.
Деректерді талдамас бұрын мыналарды ретімен тексеріңіз:
- Бастапқы және соңғы күндерді. Аралықтың қажетті операциялардың күндерін толығымен қамтитынына көз жеткізіңіз. Егер күн, ай немесе тоқсан тексерілсе, екі шекара да таңдалған аралыққа сәйкес келуге тиіс.
- Ұйымды. Егер базада бірнеше ұйымның есебі жүргізілсе, есеп қажетті компания бойынша қалыптастырылуға тиіс.
- Бөлімше мен қойманы. Қосымша іріктеулерді тексеріңіз: олар құжаттардың бір бөлігін нәтижеден алып тастауы мүмкін.
- Есепке алу түрін. Есептің мақсатын тексерілуге тиіс деректермен: бухгалтерлік, салықтық немесе басқарушылық деректермен салыстырыңыз.
- Құжаттардың күйін. Құжаттың жазылғанын, өткізілгенін және операция үшін көзделген есепке алу қозғалыстарының пайда болғанын тексеріңіз.
- Есептің өзектілігін. Құжатты түзеткеннен кейін дәл сол параметрлермен есепті қайта қалыптастырып, нәтижені салыстырыңыз.
Егер сома есепке түспесе, құжатты ашып, оның күнін, ұйымын, операция мазмұнын, талдамасын және өткізу нәтижесін есеп параметрлерімен салыстырыңыз. Соманы есепте көрсету үшін ғана құжатты басқа айға көшірмеңіз: күні құжаттық ресімдеуге және операцияның мазмұнына сәйкес келуге тиіс.
Салық есептілігі үшін мұндай тексеру ерекше маңызды, өйткені салықтық есепке алу салық салу объектілерін айқындау, салықтарды есептеу және салық есептілігін жасау үшін қажетті ақпаратты жинақтауға және жүйелеуге арналған. Салық төлеуші салық тіркелімдеріндегі ақпаратты жинақтау нысандарын салықтық есепке алу талаптарын ескере отырып дербес ұйымдастырады (ҚР СК 202-бабы).
Кезеңді жабу және қателерді түзету
1С-тегі кезеңді жабу тексерілген деректерге өзгеріс енгізуді ұйымдық-техникалық тұрғыдан шектеу үшін қолданылады. Баптау ескі құжаттарды кездейсоқ қайта өткізу және бұрын қалыптастырылған көрсеткіштерді өзгерту тәуекелін азайтуға көмектеседі. Жабу тәртібі, өзгеріс енгізуге құқығы бар пайдаланушылардың тізбесі және шектеу тереңдігі міндеттерді бөлу мен ұйымның ішкі рәсімдерін ескере отырып, пайдаланылатын базада айқындалады.
Егер бағдарлама құжатты өзгертуге рұқсат бермесе, тыйым салу күнін, шектеу қолданылатын ұйымды және пайдаланушыға берілген құқықтарды тексеріңіз. Кезеңді ашу байланысты операцияларға, қалдықтарға және бұрын дайындалған есептерге әсер етуі мүмкін, сондықтан өзгеріс енгізер алдында нақты құжатты, түзету себебін және қайта бақылауға жататын көрсеткіштердің тізбесін айқындау қажет.
Қауіпсіз жұмыс тәртібі мынадай:
- түзетілуге тиіс құжат пен көрсеткішті тіркеу;
- алшақтықтың себебін анықтау және деректерді есепке алу құжаттамасымен салыстыру;
- түзетудің қандай тәсілмен енгізілуге тиіс екенін айқындау;
- кезеңнің ашылуын есептің тиісті учаскесіне жауапты қызметкермен келісу;
- түзетуді ұйымда қабылданған тәсілмен енгізу;
- қажетті өткізулер мен регламенттік операцияларды қайта орындау;
- өзгеріс әсер еткен аралықтар бойынша бақылау есептерін қайта қалыптастыру;
- нәтижені бастапқы құжаттармен, тіркелімдермен және бұрын сақталған есептермен салыстыру;
- тексеру аяқталғаннан кейін деректерді өзгертуге белгіленген шектеуді қалпына келтіру.
Кезекті кезеңді жабар алдында құжаттардың хронологиясын, теріс қалдықтарды, аяқталмаған операцияларды, қолмен енгізілген түзетулерді және талдамалық әрі жиынтық есептер арасындағы алшақтықтарды тексерген жөн. Бақылау рәсімдерінің құрамы пайдаланылатын конфигурацияға, есеп учаскелеріне және ұйымның ішкі тәртібіне қарай айқындалады.
2026 жылғы есеп үшін операциялардың күндері мен есепті аралықтар есепке алу құжаттамасының мазмұны және нақты операцияға қолданылатын қағидалар бойынша айқындалуға тиіс. Салықтық есепке алу жалпы қағида бойынша бухгалтерлік есеп деректеріне негізделеді, ал салық салу объектілерін айқындауға және салық міндеттемесін есептеуге негіз болатын құжаттар есепке алу құжаттамасының құрамына кіреді (ҚР СК 202-бабы). Сондықтан жабық кезеңді түзеткеннен кейін 1С-тегі құжатты ғана емес, өзгеріс олардың көрсеткіштеріне әсер етсе, байланысты салық тіркелімдері мен нысандарын да қайта тексеру қажет.
Жиі қойылатын сұрақтар
1С есебінде кезеңді қалай белгілеуге болады? — Есеп баптауларында бастапқы және соңғы күндерді көрсетіңіз немесе қолжетімді дайын аралықты таңдаңыз. Содан кейін ұйымды, есепке алу түрін және қосымша іріктеулерді тексеріп, есепті қалыптастырыңыз.
Құжат журналда бар, бірақ неге есепте жоқ? — Құжаттың күні таңдалған аралыққа кірмеуі, құжат өткізілмеуі, есепте басқа ұйым таңдалуы немесе қосымша іріктеу белгіленуі мүмкін. Құжат параметрлерін есеп баптауларымен салыстырып, өткізу нәтижесін тексеріңіз.
Жабық кезеңдегі құжатты өзгертуге бола ма? — Техникалық мүмкіндік белгіленген тыйым салу күніне және пайдаланушының құқықтарына қарай айқындалады. Кезеңді ашпас бұрын түзету негізін анықтап, әрекетті ұйымның ішкі тәртібіне сәйкес келісіңіз және қандай есептер мен тіркелімдерді қайта қалыптастыру қажет екенін белгілеңіз.
Түзетуден кейін есептегі сома неге өзгермеді? — Құжаттың күні мен өткізілу күйін тексеріңіз, содан кейін есепті қайта қалыптастырыңыз. Егер көрсеткіш өзгеріссіз қалса, құжат пен есептің есепке алу түрін, ұйымын, талдамасын және қосымша іріктеулерін салыстырыңыз.
Операцияны тексеру үшін қандай кезеңді таңдау керек? — Құжат күнін қамтитын аралықтан бастаңыз. Егер операция басқа құжаттармен немесе регламенттік әрекеттермен байланысты болса, аралықты кеңейтіп, артық іріктеулерді ретімен алып тастаңыз. Салық көрсеткіштері үшін салық салу объектілері мен салық міндеттемелері солардың негізінде айқындалатын құжаттарды ескеріңіз (ҚР СК 202-бабы).
Дереккөздер
2026 жылы қолданыстағы Қазақстан Республикасының Салық кодексі: 202-бап «Салықтық есепке алу және есепке алу құжаттамасы».